اصول و امارات دلالت بر لزوم احتياط دارند و شكّ در فراغ ذمّه مىباشد احتياط لازم است .
و امّا احتمال دوّم : آنكه سائل موضوع برايش معلوم و روشن بوده و مىدانسته كه قرص مستور شده و حمره فوق جبل همان حمره مشرقيّه است كه به طرف مغرب آمده منتهى حكم را نمىدانسته كه زوال حمره مشرقيّه و قرار گرفتنش در جانب مغرب علامت دخول مغرب است لذا از اين حكم مجهول و مشتبه سؤال كرده است .
و امام عليه السّلام چون در مورد تقيّه بوده فرمودهاند ارى لك ان تنتظر يعنى مستحب است كه انتظار كشيده و احتياط نمائى و در واقع مقصود حضرت وجوب احتياط بوده است يعنى مراد حضرتش عليه السّلام اين بوده كه در حصول مغرب بايد علم به زوال حمره مشرقيّه و حدوثش در طرف مغرب پيدا كرد لذا احتياط لازم است ولى جهت مراعات تقيّه عبارت را به نحوى تعبير فرمودهاند كه مخالفين از آن انتزاع مخالفت نكنند لاجرم عبارت بعدى يعنى :
و تأخذ بالحائطة لدينك را بايد حمل بر مطلق رجحان نمود كه هم با وجوب سازش داشته و هم با استحباب .
لازم بتذكّر است كه اين احتمال مبتنى بر اينست كه استتار قرص در تحقّق مغرب كافى نباشد چنانچه رأى اكثر بلكه كافّه علماء شيعه چنين است و ديگر آنكه مراد از حمره ، حمره مشرقيّه است نه مغربيّه .
قوله : بكفاية استتار القرص فى الغروب : همانطورىكه سنّىها مىگويند .
قوله : و كون الحمرة غير الحمرة المشرقيّة : يعنى مقصود از « الحمرة » در قول سائل كه گفته « و يرتفع فوق الجبل حمرة » حمره مغربيّه باشد .
قوله : الّتى لا بدّ من زوالها فى تحقّق الغروب : يعنى بمذهب علماء شيعه كه غروب را به زوال حمره مشرقيّه مىدانند نه استتار قرص .
قوله : و تعليله حينئذ بالاحتياط : ضمير مجرورى در « تعليله » به امام عليه السّلام راجع بوده و مقصود از « حينئذ » حين ان يراد من الحمرة ، الحمرة المشرقيّة مىباشد و منظور از تعليله بالاحتياط جمله و تأخذ بالحائطة لدينك است .
قوله : الّا انّه يمكن : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » است .
قوله : هذا النّحو من التّعبير : مقصود جمله « ارى لك ان تنتظر » مىباشد .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 338
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٣٨