توضيح
توضيح اين نكته آنست كه شبهات موضوعيّه به دو نحو ممكنست پيش بيايند :
الف : آنكه صرفا در آن موضوع مشتبه بوده و حكم آن به واسطه قيام بعضى از امارات و اصول واجب المراعاة و لازم الاحتياط نباشد مانند شكّ در مايع خارجى كه آيا خمر است يا آب كه در چنين موردى قطعا احتياط واجب نيست و ارتكاب جايز است و اگر حكم به احتياط شود بدون ترديد مستحب مىباشد .
ب : آنكه در مورد موضوع مشتبه به ملاحظه قيام برخى از ادلّه و اصول احتياط در حكم آن لازم و واجب مىباشد مانند مورد حديث كه مثلا سائل بسا روزهدار بوده و در ساعات آخر روز به واسطه تاريك شدن هوا و قرار گرفتن سرخى بالاى كوه برايش شكّ در حصول مغرب حادث شده پس از طرفى متعلّق شكّ و شبههاش موضوع يعنى استتار قرص و حصول مغرب است كه اگر اين موضوع فى حدّ نفسه و با قطع نظر از جهات ديگر مورد صحبت و نظر قرار گيرد احتياط در آن واجب نيست زيرا شبهه در آن از قبيل شبهه موضوعيّه مىباشد ولى چون در موردش مىتوان گفت سه دليل و اصل بر لزوم احتياط قائم مىباشند لاجرم نمىتوان شاكّ را مستخلص و در توسعه قرار داد بلكه همانطورىكه امام عليه السّلام در اين روايت حكم فرمودهاند وى موظّف و مكلّف به لزوم احتياط است .
امّا ادلّه و اصول دالّه بر لزوم احتياط عبارتند از :
1 - قبل از حصول شكّ وى قاطع بود كه شب داخل نشده و روز حاصل است حال در ظرف شكّ نيز استصحاب عدم دخول ليل و بقاء نهار وى را ملزم به اين مىكند كه شب را غير داخل و روز را مستمرّ بداند .
2 - اشتغال ذمّهاش به روز يقينى و قطعى است حال در حين شكّ اگر افطار كند جواب اين اشتغال را نداده و يقين به فراغ ذمّه پيدا نمىكند پس قاعده اشتغال ذمّه به روزه مقتضى است كه احتياط و صبر نمايد .
3 - ذمّهاش به نماز قطعا مشغول است حال اگر در زمان شكّ به نماز مغرب بايستد برايش محرز و يقينى نيست ذمّهاش از اشتغال قطعى به صلات مغرب فارغ شد يا