اصل برائت را طرح نمائيم اين عمل معنايش تخصيص عموم برائت و خروج از ظاهرش به واسطه شهرت مىباشد .
قوله : و كون دليل تلك الامارة : كلمه « كون » مبتداء و خبرش « لا ينفع » است كه پس از چند كلمه ديگر ذكر شده است .
قوله : باعتبار شموله لغير مورد اصل البراءة : ضمير در « شموله » به دليل راجع است .
قوله : فى اعتبار تلك الامارة حينئذ : يعنى حين قام الدّليل على اعتباره .
قوله : بين مواردها : يعنى موارد تلك الامارة .
قوله : و توضيح ذلك : مقصود مرحوم مصنّف اينست كه بيان بفرمايند كه دليل نسبت به اينكه گاهى مفيد علم بوده و زمانى مؤدّايش غير علم مىباشد نسبت به برخى از اصول رافعا و به برخى از آنها حاكم يا مخصّص مىباشد .
قوله : و هو الشّكّ : ضمير « هو » به موضوع اصل راجع است .
قوله : انّما يصحّ فى الدّليل العلمى : وجه رافعيّت دليل علمى نسبت باصول روشن و واضح است زيرا اصول چه مؤدّايشان به حكم عقل بوده همچون برائت عقلى و احتياط عقلى و تخيير عقلى يا از مجعولات شرعى باشد نظير استصحاب و برائت شرعى در مقابل دليل علمى جارى نمىشوند ، پس دليل علمى بر اين اصول وارد و رافع موضوع آنها است چه آنكه موضوع برائت عقلى عدم البيان و موضوع احتياط احتمال عقاب و موضوع تخيير عدم رجحان نسبت به طرفين تخيير و موضوع استصحاب عدم علم بوجود ناقض مىباشد و جاى ترديد نيست كه تمام اين موضوعات پس از اقامه دليل علمى مرتفع مىگردند چون بعد از علم بواقع ديگر در آن شكّى باقى نمىماند زيرا عدم اجتماع علم به چيزى با شكّ در آن از بديهيّات و امور ضرورى مىباشد .
قوله : حيث انّ وجوده : يعنى وجود دليل علمى .
قوله : عن كونه مشكوكا فيه : ضمير « فيه » به حكم الواقعة راجع است .
قوله : الّا انّه لا يفيد الّا حكما ظاهريّا : مرحوم مصنّف در اين عبارت اشاره به تعميم حكم ظاهرى فرموده و حاصل فرموده ايشان اينست :
حكم ظاهرى بر حكمى اطلاق مىشود كه براى موضوع مشكوك قرار داده
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 32
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٢