ولى فرض اوّل به لحاظ تالى فاسدى كه دارد غير قابل قبول است زيرا لازمه اين فرض آنست كه عادل از فاسق حالش دگرگونتر و بدتر باشد چون خبر فاسق را ابتداء نمىتوان طرح كرد بلكه بعد از فحص و ظهور كذبش آن را ردّ مىنمايند حال اگر بنا باشد خبر عادل را بدون تفحّص و تحقيق ردّ و طرح كنند تالى فاسد مزبور لازم مىآيد .
قوله : فينتفى عند انتفائه : ضمير مستتر در « ينتفى » به وجوب تثبّت و در « انتفائه » به مجىء الفاسق راجع است .
قوله : لانّه يقتضى كون العادل الخ : ضمير منصوبى در « لانّه » به ردّ عائد است .
قوله : و فساده بيّن : ضمير در « فساده » به كون العادل اسوأ حالا راجع است .
متن : الثّانى : انّه تعالى امر بالتّثبّت عند اخبار الفاسق و قد اجتمع فيه وصفان :
ذاتىّ : و هو كونه خبر واحد .
و عرضىّ : و هو كونه فاسقا .
و مقتضى التّثبّت هو الثّانى للمناسبة و الاقتران ، فانّ الفسق يناسب عدم القبول فلا يصلح الاوّل للعليّة و الّا لوجب الاستناد اليه ، اذ التّعليل بالذّاتىّ الصّالح للعليّة اولى من التّعليل بالعرضىّ لحصوله قبل حصول العرضىّ فيكون الحكم قد حصل قبل حصول العرضىّ و اذا لم يجب التّثبّت عند اخبار العدل فامّا ان يجب القبول و هو المطلوب او الرّدّ ، فيكون حاله اسوأ من حال الفاسق و هو محال .
ترجمه :
طريق دوّم طريق دوّم آنست كه فرمودهاند :
خداوند متعال ما را امر نموده كه وقتى فاسقى خبر آورد از خبرش تفحّص و تبيّن نمائيم و در خبر وى دو وصف وجود دارد :
الف : وصف ذاتى : و آن اينست كه آنچه را فاسق بازگو مىكند خبر واحد است .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 604
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٠٤