است كه اساسا در بين اخبار ثابت در كتب شيعه و مجامع حديثى طائفه حقّه اماميّه چنين اخبارى وجود ندارد زيرا اين كتب را علماء ربّانى و دانشمندان گرانمايه مكتب اهل بيت وحى عليهم السّلام پس از دقّت فراوان و رنج بسيار كه در تهذيب اصول احاديث از اخبار و احاديث مزبور و تنقيح كتب از آنها متحمّل شدهاند مرتّب گشته است ازاينرو كسى كه اهل فحص و بحث و تتبّع در اخبار باشد به خوبى مىداند كه چنين اخبار مردودى اصلا در ميان احاديث شيعى وجود ندارد .
و امّا طائفه دوّم :
وجه آن اينست كه اين دسته اخبار را ممكنست بر سه محمل حمل نمود كه در هر سه حمل مورد آنها از محلّ بحث خارج مىشود و اين محامل عبارتند از :
1 - موردى كه اخبار دسته اوّل را برآن حمل نموديم يعنى مىگوئيم لسان اين دسته اخبار چنين است :
اگر احاديثى كه در اصول دين نظير مسائل غلوّ ، جبر ، تفويض كه در هريك آيات و اخبار نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وارد شده بسمع شما رسيد و با آيات و سنن نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مخالف بودند تصديق آنها بر شما جايز نيست .
2 - ممكنست بگوئيم مورد اين اخبار احاديث متعارض است چنانچه مورد برخى از آنها شهادت به اين امر مىدهد يعنى مىگوئيم لسان اين دسته اخبار چنين است :
اگر حديثى بسمع شما رسيد كه خبر ديگر نيز با آن معارض بود از اين دو آن خبرى كه با قرآن مخالف است تصديق نبايد بشود .
پس طبق اين حمل مطلق خبر واحد از درجه اعتبار ساقط نشد بلكه خصوص حديثى بايد تصديق نشود كه با خبر ديگر معارض بوده و مضمونش با قرآن و سنّت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مخالف باشد .
3 - ممكنست بگوئيم مورد اين اخبار احاديث غير ثقة است يعنى مىگوئيم مضمون اين دسته از اخبار چنين است :
اگر حديثى بسمع شما رسيد كه مخالف با قرآن و سنّت نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بود و از نظر سند رواتش موثّق نبودند نبايد تصديق شود .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 590
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٩٠