ترجمه : مرحوم مصنّف مىفرماين :
از عمل بخبر عادل و حجّيت آن معناى دوّمى كه ذكر شد اراده گرديده است .
و امّا معناى اوّل بايد گفت اين معنا مقتضاى ادلّه حمل فعل مسلمان بر صحيح و احسن مىباشد چنانچه ظاهر اخبارى كه وارد شده و دلالت دارند بر اينكه :
يكى از حقوق مؤمن بر مؤمن اينست كه وى را تصديق نموده و وى را متّهم نكنند همين معنا مىباشد خصوصا مثل روايتى كه مضمونش اينست :
اى ابا محمّد : گوش و چشم خود را از آنچه راجع به برادر دينى خود مىشنوى يا مىبينى تكذيب نما ، چه آنكه نزد تو اگر پنجاه نفر قسم بخورند كه وى مقالهاى را گفته ولى خودش بگويد من آن را نگفتهام پس وظيفه تو اينست كه وى را تصديق و آنان را تكذيب كنى الى آخر خبر .
بايد گفت از تكذيب قسمخورندگان با اينكه ايشان نيز اهل ايمان هستند اين معنا اراده شده كه آثار واقع را بر كلام ايشان ترتيب نده نه تكذيب در مقابل تصديق مشهود عليه يعنى بگوئى ايشان خلاف و مشهود عليه راست مىگويد زيرا اين معنا ترجيح بدون مرجّح بلكه ترجيح مرجوح بر راجح مىباشد .
بلى : بايد گفت از معنائى كه ذكر شد مواردى كه واجب است شهادت مؤمن بر عليه مؤمن قبول شود اگرچه مشهود عليه آن را انكار كند خارج گرديده است .
شرح مقصود قوله : و هو ظاهر الاخبار الواردة الخ : ضمير « هو » به معناى اوّل راجع است .
قوله : لا يراد منه : ضمير در « منه » به تكذيب القسامة راجعست .
قوله : فانّه ترجيح بلا مرجّح : ضمير در « فانّه » به « ما يقابل تصديق المشهود عليه » راجع است .
قوله : خرج من ذلك : مشار اليه « ذلك » عدم ترتيب آثار واقع بر اخبار مؤمن است .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 753
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٥٣