قوله : انّ المراد من المؤمنين المقرون بالايمان الخ : كلمه « المراد من المؤمنين » اسم است براى « انّ » و « المقرون بالايمان » خبر آن مىباشد .
قوله : تعديته فى الاوّل : ضمير در « تعديته » به ايمان عود مىكند .
قوله : فافهم : مرحوم محقّق يزدى در ذيل آن فرموده :
شايد اين كلمه اشاره است به اينكه اختلاف حرف تعديه در اين دو موضع مقتضى نيست كه ايمان بمؤمنين را بر معناى مذكور حمل شود بلكه نهايتا بايد گفت معناى ايمان در دو مورد با هم متفاوت است و در تحقّق تفاوت و تغاير همينقدر كافى است بگوئيم مراد از ايمان به خدا عبوديّت و اطاعت است و لذا تحقّق آن موقوف بر اقرار به زبان و اعتقاد بقلب و عمل باركان بوده بخلاف ايمان بمؤمنين زيرا مراد از آن مجرّد ترتيب آثار واقع بر قولشان مىباشد .
متن : و امّا توجيه الرّواية فيحتاج الى بيان معنى التّصديق فنقول :
انّ المسلم اذا اخبر بشيء فلتصديقه معنيان :
احدهما : ما يقتضيه ادلّة تنزيل فعل المسلم على الصّحيح و الاحسن ، فانّ الاخبار من حيث انّه فعل من افعال المكلّفين صحيحه ما كان مباحا و فاسده ما كان نقيضه كالكذب و الغيبة و نحوها ، فحمل الاخبار على الصّادق حمل على احسنه .
و الثّانى : هو حمل اخباره من حيث انّه لفظ دال على معنى يحتمل مطابقته للواقع و عدمها على كونه مطابقا للواقع به ترتيب آثار الواقع عليه .
ترجمه :
توجيه روايت و بيان معناى تصديق
مرحوم مصنّف مىفرماين :
امّا توجيه نمودن روايت نياز به بيان كردن معناى تصديق دارد ازاينرو است كه مىگوئيم : مسلمان وقتى از چيزى خبر داد براى تصديق خبرش دو معنا مىباشد :
[ معناى اول ]
: معنائى كه ادلّه تنزيل فعل مسلمان بر صحيح و احسن مقتضى آنست ، بنابراين اخبار از حيث اينكه فعلى است صادر از مكلّف صحيحش مباح بوده و فاسدش نقيض آن همچون دروغ و غيبت و امثال آن مىباشد .
ازاينرو وقتى خبر صادر از مسلمان را بر صدق و راستگوئى حمل كنيم گويند