دادم كه چنين نكردهام باز پذيرفت خداوند متعال او را رد نمود و به پيغمبرش فرمود بگو پيغمبر براى شما گوش خوبى است .
استشهاد بديهى است كه تصديق رسول گرامى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نسبت بمنافق ياد شده به اين نحو نبوده كه حضرت مطلق آثار صدق را برآن مترتّب مىفرموده بلكه مسلّما اينطور بود كه بحسب ظاهر وى را تكذيب و تخطئه نكرده و كلامش را ظاهرا مىپذيرفتند .
و اين تفسير صريح است در اينكه مقصود از مؤمنين در آيه شريفه كسانى هستند كه صرفا با ايمان تقارن دارند يعنى ظاهرا به آنها مؤمن مىگويند بدون اينكه در باطن اعتقاد و ايمانى داشته باشند .
بنابراين ايمان پيامبر به ايشان بحسب ايمانى است كه داشتهاند يعنى چون اعتقاد در آنها نبوده و صرفا بحسب ظاهر خود را مؤمن معرفى كرده بودند لاجرم ايمان حضرت و تصديق ايشان به آنها نيز صورى و ظاهرى بوده بدون اينكه آنها را بحسب واقع مؤمن فرض كرده و آثار واقع را بر ايمانشان مترتّب فرمايند .
و شاهد بر اين مدّعا و اينكه معناى ايمان در دو موضع با هم متغاير مىباشد دو امر است :
الف : آنكه در هر دو جا اين لفظ تكرار شده درحالىكه اگر از هر دو يك معنا اراده شده بود مقتضاى عطف اين بود كه بذكر يكى اكتفاء مىشد .
ب : كلمه « يؤمن » در اوّل با « باء » و در دوّمى با « لام » متعدّى شده و اين خود قرينه است بر تغاير معنا در دو جا فافهم .
شرح مقصود قوله : و يؤيّده ايضا : ضمير منصوبى در « يؤيّده » به « هذا المعنى » راجع است .
قوله : آثار الصّدق عليه مطلقا : مقصود از « مطلقا » بحسب ظاهر و باطن مىباشد .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 750
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٥٠