قوله : باعتبار نقله السبب الكاشف : ضمير در « نقله » به ناقل اجماع راجع بوده و مقصود از « سبب » اتّفاق مجمعين مىباشد .
قوله : او مطلق الدّليل المعتدّ به : و لو دليلى باشد كه قطعآور نبوده و از جمله ادلّه ظنّى معتبر باشد .
قوله : و التّمسّك به : ضمير در « به » به اجماع منقول راجع است .
قوله : بعد البناء على قبوله : يعنى منقول اليه بناء بر قبول نمودن اجماع منقول گذارد .
قوله : لا باعتبار ما انكشف منه لناقله : ضمير در « منه » به اجماع منقول و در « لناقله » نيز باجماع راجع است .
قوله : بحسب ادّعائه : يعنى ادّعاء ناقل .
متن : الاوّل
حجّيّته بالاعتبار الاوّل :
و هى مبتنية من جهتى الثّبوت و الاثبات على مقدّمات .
الاولى
دلالة اللّفظ على السّبب .
و هذه لا بدّ من اعتبارها و هى محقّقة ظاهرا فى الالفاظ المتداولة بينهم ما لم يصرف عنها صارف و قد يشتبه الحال اذا كان النّقل بلفظ الاجماع فى مقام الاستدلال لكن من المعلوم انّ مبناه و مبنا غيره ليس على الكشف الّذى يدّعيه جهّال الصّوفيّة و لا على الوجه الاخير الّذى ان وجد فى الاحكام ففى غاية النّدرة ، مع انّه على تقدير بناء النّاقل عليه و ثبوته واقعا كاف فى الحجّيّة .
فاذا انتفى الامر ان تعيّن ساير الاسباب المقرّرة و اظهرها غالبا عند الاطلاق حصول الاطّلاع بطريق القطع او الظّنّ المعتدّ به على اتّفاق الكلّ فى نفس الحكم و لذا صرّح جماعة منهم باتّحاد معنى الاجماع عند الفريقين و جعلوه مقابلا للشّهرة .
و ربّما بالغوا فى امرها بانّها كادت تكون اجماعا و نحو ذلك .
و ربّما قالوا ان كان هذا مذهب فلان فالمسألة اجماعيّة و اذا لوحظت القرائن
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 483
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٨٣