ازاينرو در اين مسئله بين ارباب دانش اجماع منعقد شده است و مخالفين با اين اجماع چون اسم و نسبشان معلوم است لاجرم مخالفتشان در تحقّق اجماع مضرّ نمىباشد تمام شد كلام مرحوم ابن ادريس حلّى .
مرحوم مصنّف مىفرماين :
مخفى نباشد كه اخبار مرحوم ابن ادريس و حكايتش از اجماع علماء بر فتوى دادن بر مضايقه مبتنى بر حدس و اجتهاد خود بوده و اين معنا را از وجوه عديدهاى مىتوان اثبات نمود كه ذيلا به برخى از آنها اشاره مىشود :
شرح مقصود
قوله : و من ذلك : مشار اليه « ذلك » موردى است كه ادّعاء اجماع مبتنى بر اتّفاق بر مسئله اصوليّه نقلى يا عقلى باشد .
قوله : على المضايقة فى قضاء الفوائت : اختلاف است در اينكه اگر از كسى نمازهائى فوت شده باشد وقت قضا موسّع است يا مضيّق مىباشد .
معناى موسّع آنست كه وى ملزم نيست در خواندن صلوات فوت شده تسريع نمايد بلكه تا مادامىكه يقين بضيق وقت پيدا نكرده مىتواند آن را بتعويق بياندازد .
و معناى مضيّق آنست كه شخص مزبور حقّ ندارد وقتش را در غير ضروريات از قبيل خواب و خوراك به مقدار ضرورت و سدّ جوع و نيز تكاليف واجب ديگرش صرف نموده و آن را اتلاف كند بلكه موظّف است پس از رفع ضروريّات به خواندن نمازهاى فوت شده مبادرت ورزد تا آنها را با تمام رساند .
قوله : فانّ ابنى بابويه : مقصود محمّد بن بابويه و علىّ بن الحسين بابويه كه محمّد فرزند و علىّ پدر وى بوده است و هر دو ملقّب به ابن بابويه مىباشند .
قوله : و حفظتهم : كلمه « حفظه » بر وزن همزه كثير الحفظ را گويند .
قوله : خرّيت هذه الصّناعة : كلمه « خرّيت » بر وزن « صدّيق » يعنى دليل حاذق و ماهر .
قوله : مفت بها : ضمير در « بها » به اخبار مضايقه راجع است .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 450
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٥٠