قوله : و توضيح ذلك : مشار اليه « ذلك » عدم تلازم مىباشد .
قوله : لا تدلّ الّا على حجّيّة الاخبار عن حسّ : مرحوم محقّق يزدى در ذيل اين عبارت مىفرماين :
1 - اخبار از واقع محسوس نظير : مات زيد .
2 - اخبار از واقع غير محسوس مانند : العالم حادث .
3 - اخبار از طريق واقع محسوس مثل : سمعت انّ زيدا مات .
4 - اخبار از طريق واقع غير محسوس همچون : سمعت انّ العالم حادث .
قدر مسلّم از حجّيّت خبر قسم اوّل و سوّم است مشروط به اينكه طريق مستلزم ذو الطّريق باشد نظير اينكه طريق رؤيت باشد .
امّا غير اين دو قسم دليلى بر حجّيّت خبر در آن نداريم .
و مرحوم تنكابنى در حاشيه فرموده است :
گاه باشد كه خبر حسّى نيز ملحق به خبر حدسى مىگردد بنابراين آن نيز حجّت نيست مثل موردى كه مخبر ضابط نبوده و مبتلا به كثرت سهو و نسيان باشد چنانچه در برخى اوقات خبر حدسى ملحق به خبر حسّى بوده ازاينرو همچون اخبار حسّى حجّت است نظير موردى كه اين خبر مبتنى بر مبادى محسوسهاى باشد كه عادتا مستلزم مخبر به باشند همچون اخبار به عدالت و شجاعت و غير اين دو و همچنين است مسئله تقويم و صرف و غير اين دو فلذا شهادت در اين موارد مقبول است اگرچه در قبولى آن شرط كنيم كه مشهود به امر محسوس بايد باشد چه آنكه امر غير محسوس در اين موارد همچون محسوس است .
قوله : عدم شمولها الّا للرّواية المصطلحة : ضمير « شمولها » به « تلك الأدلّة » راجع است و مقصود از روايت مصطلح اخبارى است كه مخبر مضمون آن را بالحس درك كرده باشد .
قوله : هو كشفها عن الحكم الصّادر : ضمير در « كشفها » به روايات راجع است .
قوله : و لا يعتبر فى ذلك : مشار اليه « ذلك » كشف مىباشد .
قوله : صدور معناها عن الامام عليه السّلام : ضمير در « معناها » به روايات راجع است .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 348
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٤٨