ب : ضرورى و مشهورى .
ج : تحقيقى و تقديرى .
د : تقييدى و غير تقييدى .
ه : سكوتى و غير سكوتى .
و : بسيط و مركّب .
ز : محصّل و منقول .
و از ميان اقسام نامبرده خصوص قسم اخير يعنى اجماع منقول مورد بحث و سخن مىباشد فلذا لازمست براى معرفت بيشتر به آن و بصيرت كاملتر به خصوصيّاتش از قسم مقابل آن يعنى اجماع محصّل شمّهاى صحبت نمائيم چه آنكه گفتهاند :
تعرف الاشياء باضدادها .
اجماع محصّل
اجماع محصّل ( بفتح صاد مشدّد ) آنست كه به واسطه اطلاع بر بسيارى از اقوال فرقه ناجيه و توافقشان باهم حاصل شده بهطورىكه از اين اتّفاق قطع حاصل شود كه طريقهاى را كه مورد اتّفاق قرار دادهاند طريقه معصوم عليه السّلام است .
و در مقابل آن اجماع منقول بوده كه عبارتست از :
آنكه يك نفر از علماء يا بيشتر از يك نفر آن را ادّعاء و نقل نمايد .
و براى آن اقسامى است كه انشاءالله بعدا به آن اشاره خواهيم نمود .
مقدّمه دوّم
حجّيّت اجماع منقول آيا از باب تعبّد است يا از باب ظنّ .
و بنا بر اينكه از باب ظنّ باشد آيا از باب ظنّ خاصّ است يا ظنّ مطلقى كه حجّيّت آن بدليل انسداد ثابت است .
نسبت به هريك از احتمالات قائلى وجود دارد كه با ادلّه و وجوهى آن را اثبات نموده است :
برخى آن را از باب تعبّد حجّت دانسته و به وجوهى واهى و سست متمسّك شدهاند از جمله گفتهاند :