تفسير القرآن على سبعة أوجه ، منه ما كان و منه ما لم يكن بعد ، تعرفه الائمّة .
و غير اين اخبار از احاديث و رواياتى كه جملگى دلالت دارند بر اينكه مراد از تفسير و مقصود از آن علم بجميع مقاصد و مرادات و حقائق قرآنى مىباشد .
قوله : انّه امره بشيء بلسانه المتعارف : ضمير در « انّه » و ضمير فاعلى در « امره » به مولى و ضمير مفعولى آن به « احدا » راجعست چنانچه ضمير در « بلسانه » نيز همينطور بوده و به « احدا » عائد است .
قوله : فى مخاطبته له : ضمير در « مخاطبته » به مولى و در « له » به « احدا » عود مىكند .
قوله : فعمل به و امتثله : ضمير در « فعمل » و ضمير فاعلى در « امتثله » به « احدا » راجع بوده و ضمير مجرورى در « به » و ضمير منصوبى در « امتثله » به « شىء » عائد است .
قوله : لم يعد هذا تفسيرا : مشار اليه « هذا » به « عمل و امتثال » راجع است .
قوله : اذ التّفسير كشف القناع :
مؤلّف گويد :
ارباب لغت در معناى « تفسير » در دو مقام باهم اختلاف دارند :
مقام اوّل : در مبدأ اشتقاق آن .
مقام دوّم : در تحقيق معناى آن .
امّا اختلافشان در مقام اوّل :
جوهرى در صحاح اللغة مىفرمايد : الفسر ، البيان .
بعضى ديگر مىگويند : اين كلمه از « تفسره » به معناى نظر طبيب يا استدلال وى مشتقّ است .
برخى ديگر گفتهاند : اين كلمه مقلوب تسفير كه از سفر الصبح مىباشد بوده و احيانا ممكنست از اسفر به معناى اضاء باشد .
و امّا اختلافشان در مقام دوّم :
بعضى همانطورىكه مرحوم مصنّف در متن آورده گفتهاند : تفسير يعنى كشف قناع و برداشتن پرده است .
بعضى ديگر گفتهاند : تفسير يعنى كشف مغطّى .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 192
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٩٢