مؤلّف گويد :
تمام اين ايرادات و اشكالات قابل جواب و حلّ است ولى چون بنا بر تطويل اين قبيل مطالبى كه بفرموده مرحوم مصنّف نفعى نداشته ، نداريم لاجرم از ذكر اجوبه آنها غمض عين مىكنيم .
قوله : لانّه ان اريد الاستدلال بها : ضمير در « لانّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « بها » به آيات عود مىكند .
قوله : فقد عرفت انّه من ضروريّات العقل : ضمير در « انّه » به التزام يا تديّن بمؤدّى الظّنّ راجعست .
قوله : و ان اريد دلالتها على حرمة العمل المطابق للظّنّ : مقصود از « عمل مطابق با ظنّ » صرف حركت يا سكونى است كه برطبق ظنّ صادر شده و فاعلش بدون استناد و تديّن بظنّ به آن مبادرت كرده باشد .
قوله : و ان لم يكن عن استناد اليه : ضمير در « اليه » به ظنّ عود مىكند .
قوله : فان اريد حرمته اذا خالف الواقع : ضمير مجرورى در « حرمته » و ضمير مستتر در « خالف » به « عمل » راجع است .
قوله : مع التّمكّن من العلم به : ضمير در « به » به واقع راجع است .
قوله : فيكفى فى ذلك الادلّة الواقعيّة : مشار اليه « ذلك » حرمت مىباشد .
قوله : فيكفى فيه : ضمير در « فيه » به حرمت فعل راجع است .
قوله : بناء على ما هو التّحقيق من انّ مجاريها الخ : ضمير مؤنّث در « مجاريها » به اصول راجع است .
مؤلّف گويد :
همانطورىكه در مبحث قطع گذشت شخص مكلّف يا در حكم مسألهاى قاطع بوده يا غير قاطع است در صورت اوّل جاى صحبت و بحث نيست كه وى بايد بقطع خويش عمل كند و امّا در فرض دوّم يا ظانّ است و يا شاكّ .
در صورت اوّل يا ظنّش از دليل معتبر همچون خبر واحد عادل يا قول اهل لغت و غير آن از ادلّه و حجّت خاصّى حاصل شده يا ظنّش مستند به دليل معتبرى نيست اگر مدرك ظنّ دليل معتبر باشد باز محلّ كلام نيست كه وى تكليفش عمل به آن است و امّا در صورتى كه مدرك ظنّ دليل غير معتبر بوده يا اساسا شاكّ باشد
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 158
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٥٨