و قد لا يكون فيه عقاب اصلا كما اذا لم يلتزم بكونه حكم اللّه و لم يخالف اصلا و حينئذ قد يستحقّ عليه الثّواب كما اذا عمل به على وجه الاحتياط .
ترجمه :
حاصل اصلى كه مرحوم مصنّف تقرير فرموده
مرحوم مصنّف مىفرماين :
حاصل اصلى كه ما تقرير نموديم اينست كه :
تعبّد بظنّ و عمل به اماره غير علمى با شكّ در رضاء شارع به آن در واقع تعبّد نمودن بشكّ است كه هم از نظر عقل و هم به حكم شرع باطل مىباشد .
امّا صرف اتيان عمل برطبق ظنّ بطور مطلق حرام نيست بلكه در زمانى مىتوان حكم به حرمتش كرد كه با اصلى از اصول لفظيّه يا عمليّه كه دلالت بر وجوب اخذ به مضمونش تا قبل از حصول رافع دارد مخالفت داشته باشد و عمل به آن موجب طرح چنين اصلى گردد .
نتيجه كلام
نتيجه كلام آنكه عمل بظنّ به سه نحو در خارج تحقّق مىيابد :
الف : گاهى در آن دو جهت از جهات حرمت جمع است نظير موردى كه مكلّف بالتزام اينكه مظنونش حكم اللّه است آن را انجام داده و اتّفاقا با مقتضاى اصول معتبره مخالف درآمد .
ب : و زمانى در آن بيش از يك جهت از جهات حرمت وجود ندارد ، مثل آنجائىكه مكلّف مظنونش را بدون التزام به اينكه حكم اللّه است انجام داده ولى با مقتضاى اصول مخالفت داشته باشد يا مانند اينكه ملتزم به حكم مظنونى شود كه با مقتضاى اصول ياد شده تخالفى نداشته باشد .
ج : و گاه باشد كه اصلا در عمل بظنّ عقابى وجود ندارد .
چنانچه فعل اتيانشده نه با مقتضاى اصل تخالفى داشته و نه فاعل آن را باستناد بشارع آورده باشد و اين نحو از انجام فعل در پارهاى اوقات نه تنها عقابى