موجود بوده يا چنين نباشد .
قوله : و ان لم يكن الخ : كلمه « ان » وصليّه است .
قوله : و ان لم يكن لرجاء ادراك الخ : ضمير مستتر در « لم يكن » به عمل بظنّ عائد است و اين جمله معطوفست به جمله « ان كان لرجاء ادراك الواقع » .
قوله : فان لزم منه طرح اصل : ضمير در « منه » به عمل بدون رجاء ادراك واقع عود مىكند .
قوله : دلّ الدّليل الخ : اين جمله صفت است براى « اصل » .
قوله : على وجوب الاخذ به : يعنى اخذ به اصل .
قوله : حتّى يعلم خلافه : يعنى خلاف اصل چنانچه ادلّه اعتبار استصحاب و برائت داراى چنين مضمونى هستند .
قوله : كان محرّما ايضا : ضمير مستتر در « كان » به عمل بدون رجاء راجع است و كلمه « ايضا » اشاره است به اينكه اين صورت همچون فرض پيش حكمش حرمت است .
قوله : لانّ فيه طرحا للاصل : ضمير در « فيه » به عمل مزبور عائد است .
قوله : الواجب العمل : اين كلمه صفت است براى « الاصل » .
قوله : و ان لم يلزم منه ذلك : ضمير در « منه » به عمل بدون رجاء ادراك واقع عود نموده و مشار اليه « ذلك » طرح اصل معتبر مىباشد .
قوله : لا على انّه حكم اللّه المعيّن : ضمير در « انّه » به « الوجوب » عود مىكند .
قوله : لكن فى تسمية هذا عملا الخ : مشار اليه « هذا » عمل به اماره غير علمى بدون رجاء ادراك واقع است .
مؤلّف گويد :
اين عبارت اشاره است به صورت سوّم از صور سهگانهاى كه نقل نموديم .
امّا وجه تسامح در تسميه اين صورت به عمل بظنّ اينست كه زمانى فعل و انجام كارى را عمل بظنّ مىخوانند كه از روى تعبّد به آن و استناد به شارع باشد و در غير اين صورت آن را بنام مزبور نخوانند بلكه عمل مزبور را تطبيق عمل با اماره نامند .
قوله : و كذا فى تسمية الاخذ به من باب الاحتياط : وجه عدم تسميه عمل مزبور به احتياط اينست كه اصطلاحا احتياط عبارتست از عملى كه بر جميع تقادير و فروض
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 122
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٢٢