و اگر گفته شود چه دليلى بر اصل وجود واقع داريد ؟
گوئيم امورى بر اين امر دلالت دارند از جمله :
شخص عالم و جاهل مقصّر در ترك واقع معذور نبوده و بر تفويت آن معاقب هستند و صرفا كسانى مىتوانند آن را ترك كنند كه يا عذر عقلى داشته همچون جاهل قاصر و يا شرعا معذور باشند نظير جاهلى كه اماره معتبره بر خلاف واقع نزدش قائم شده باشد .
پس معلوم مىشود حكم واقعى اصل وجودش مسلّم است كه داراى چنين اثرى است چه آنكه اثر دلالت بر وجود مؤثّر دارد .
قوله : فلو بقى فى الواقع : ضمير مستتر در « بقى » به « الحكم الواقعى » راجع است .
قوله : كان حكما بلا صفة : ضمير مستتر در « كان » به واقع راجع است .
قوله : و الّا ثبت الخ : يعنى و ان لم يبق ثبت الخ .
قوله : و قامت امارة على تحريمه : يعنى تحريم الشّيء .
قوله : و ان حرم : ضمير مستتر در « حرم » به « ذلك الفعل » راجع است .
قوله : الحكمين المتضادّين : مقصود از حكمين وجوب و تحريم مىباشد .
قوله : و ان انتفى : ضمير مستتر در « انتفى » به « الوجوب » راجع است .
قوله : ففيه انّ المراد : شروع است به جواب از اشكال مذكور .
قوله : الّذى يحكى عنه الامارة : ضمير در « عنه » به « الحكم المتعيّن » عود مىكند .
قوله : و يتعلّق به العلم و الظّنّ : ضمير مجرورى در « به » به « الحكم المتعيّن » راجع است .
قوله : و ان لم يلزم امتثاله فعلا : كلمه « ان » وصليّه بوده و ضمير در « امتثاله » به « الحكم المتعيّن » عود مىكند .
قوله : قامت عنده امارة على خلافه : ضمير مجرورى در « خلافه » به « الحكم المتعيّن » عود مىكند .
قوله : الّا انّه يكفى فى كونه الحكم الواقعى : ضمير منصوبى در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير مرفوعى در « كونه » به « الحكم المتعيّن » راجع است .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 102
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٢