شرح مقصود
قوله : و هذا بخلاف القطع : حاصل مقصود مصنّف ( ره ) اينست كه :
در امارات جعلى و تنزيلى همچون ظنّ معتبر يا فتواى مفتى و يا شهادت بيّنه بعد از تعلّق گرفتن آنها بموضوع يا حكمى از نفس آنها در تشكيل قياس استفاده شده و آنها را بعنوان حدّ وسط ذكر مىكنند چنانچه شرحش گذشت بخلاف قطع طريقى كه چه در احكام و چه در موضوعات بعد از آنكه بامرى تعلّق گرفت متعلّق را حدّ وسط قرار داده و بدين ترتيب قياس را تشكيل مىدهند بدون اينكه در آن نامى از قطع ببرند :
مثال تعلّق قطع به حكم مانند اينكه بگوئيم :
هذا واجب و كلّ واجب يحرم ضدّه ( بنا بر اينكه امر به شىء مقتضى نهى از ضدّش باشد ) يا مىگوييم و كلّ واجب يجب مقدّمته ( بنا بر اينكه مقدّمه واجب ، واجب باشد ) .
مثال تعلّق قطع به موضوع نظير اينكه بگوئيم :
هذا خمر و كلّ خمر يجب الاجتناب عنه .
و چنانچه ملاحظه مىشود در هر دو قياس حدّ وسط متعلّق قطع قرار گرفته يعنى « واجب » در مثال اوّل و « خمر » در مثال دوّم بدون اينكه اسمى از قطع برده و مثلا بگوئيم :
هذا معلوم الوجوب الخ يا هذا معلوم الخمريّة الخ .
و جهت اينكه در مثال دوّم نفس خمر را حدّ وسط قرار مىدهند نه معلوم الخمريّة را ، آنست كه حكم به وجوب اجتناب و ساير احكام ديگر همچون نجاست و عدم ماليّت و امثال آن براى نفس خمر ثابت شده نه معلوم الخمريّة ازاينرو وجهى ندارد كه در حدّ وسط قطع را جزء موضوع بياورند .
قوله : هذا بخلاف القطع : مشار اليه « هذا » « كون هذه الامور أوساطا » مىباشد و مقصود از « قطع » قطع طريقى است .
قوله : لانّه اذا قطع الخ : ضمير در « لانّه » به معناى شأن است و كلمه « قطع » به صيغه مجهول مىباشد .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 28
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٨