قوله : و كذلك العلم بالموضوعات : مشار اليه « كذلك » قطع بوجوب شىء مىباشد .
قوله : لانّ احكام الخمر : يعنى احكام واقعيّه خمر كه تابع مفاسد كامنه در خمر مىباشند .
قوله : انّما تثبت للخمر لا لما علم انّه خمر : كلمه « علم » به صيغه مجهول بوده و ضمير در « انّه » به « ماء موصوله » در « لما » راجعست .
كلام مرحوم شارح كبير و نقد مؤلّف بر ايشان
مرحوم ملّا صفر على بارفروشى رضوان اللّه تعالى عليه در شرح كبير در ذيل عبارت مذكور مىفرماين :
احكام مذكوره براى ذات خمر ثابت بوده و به ملاحظه وجود واقعى آن جعل شده بدون اينكه علم و قطع مكلّف يا عدم آن ملاحظه شده باشد چه آنكه احكام واقعيّه عبارتند از احكامى كه شارع مقدّس آنها را باعتبار صفات كائنه در موضوعات براى افعال مكلّفين تشريع فرموده بهطورىكه نفس مصالح و مفاسد واقعيّه آنها منشا تأسيس حكم گشته و كوچكترين دخالتى علم و يقين در آنها ندارند و اساسا اگر علم در جعل آنها مدخليّت داشته باشد مستلزم دور است كه آن هم امر باطل و مستحيلى مىباشد .
شرح دور
قطعا علم مكلّف به احكام واقعيّه متوقّف بر تبليغ و ايصال آنها است و تبليغ نيز توقّف بر تشريع و جعل آنها دارد حال اگر جعل نيز متوقّف بر علم و مشروط به يقين مكلّف باشد دور پيش مىآيد .
مؤلّف گويد :
به نظر فاتر ما چنين مىآيد كه اين كلام تمام نبوده و علّت فرموده مصنّف ( ره ) اين نيست كه مرحوم شارح كبير تقرير فرمودهاند زيرا اگر علم بموضوع را در جعل