منافع فعل را نموده و اطراف آن بررسى و تحقيق مىنمايد .
و منظور از مرتبه انشاء آن است كه پس از وجود مصلحت تصميم بر ايجاد و انشاء آن گرفته بهطورىكه فعل مطلوب و محبوب او واقع مىشود .
و مقصود از مرتبه فعليّت آنست كه به آن امر نموده و سفراء و مبلّغين را برساندن آن مأمور و نامزد مىنمايد .
و مراد از مرتبه تنجّز مرتبهاى است كه بسمع مكلّف رسيده و به جعل و انشاء آن مطّلع مىشود .
بديهى است تا مادامىكه فعل در سه مرتبه اوّل است اگر مكلّف مخالفت آن را بنمايد عقابى بر او مترتّب نيست و صرفا ثواب يا عقاب در صورتى حاصل است كه تكليف در مرتبه چهارم بوده و حكم منجّز باشد .
قوله : انّ الكلام فى اعتباره : يعنى اعتبار علم اجمالى .
قوله : به معنا وجوب الموافقة القطعيّة : مقصود از موافقت قطعيّه اينست كه تمام محتملات را امتثال كرده و آنها را بياورند مثلا در دوران امر بين وجوب نماز جمعه و ظهر هر دو را بخواند يا در مردّد بودن خمر بين دو ظرف از هر دو اجتناب كند .
قوله : و عدم كفاية الموافقة الاحتماليّة : مقصود از موافقت احتماليّه آنست كه به آوردن بعضى از محتملات اكتفاء نمايد مثلا در دو مثال مزبور صرفا به آوردن نماز ظهر و اجتناب از يكى از دو ظرف قناعت نمايد .
قوله : بيان اعتباره فى الجملة : ضمير در « اعتباره » به علم اجمالى راجع بوده و مقصود از « فى الجملة » آنست كه با قطع نظر از وجوب موافقت قطعيّه و تفاصيل آن .
قوله : الّذى اقلّ مرتبته : ضمير در « مرتبته » به اعتبار فى الجملة راجع است .
قوله : حرمة المخالفة القطعيّة : منظور از مخالفت قطعيّه آنست كه تمام محتملات را مخالفت نمايد مثلا در مثال ظهر و جمعه هر دو را ترك و در مثال اشتباه خمر در دو ظرف هر دو را بياشامد .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 242
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٤٢