شرح مقصود
مرحوم مصنّف به روايت ابان متمسّك شدند تا مدّعاى خويش كه عدم جواز استنباط ملاكات و مناطات احكام به دليل عقلى باشد اثبات بفرمايند با توجّه به اين نكته دو ايراد به تمسّك مزبور به اين شرح وارد شده است :
ايراد اوّل
ظاهر اين روايت دلالت دارد كه حضرتش عليه السّلام ابان را نه بر استنباط ملاك و مناط حكم توبيخ فرموده باشند بلكه جهت سرزنش اينست كه وى بمجرّد اينكه عقلش بر خلاف حكم امام عليه السّلام و اينكه در قطع چهار انگشت بيست رأس شتر ثابت است حكم نمود روايت ظنّى را بدون تأمّل در اطرافش و تفحّص از حكم آن طرد و ردّ نمود و پرواضح است كه توبيخ در چنين موردى بجا و صحيح بوده امّا ارتباطى به مقصود ندارد و مثبت اين معنى نيست كه جهت ملاك و مناط حكم نتوان بعقل رجوع نمود .
ايراد دوّم
ظاهر اين روايت آنست كه ابان از فرموده امام عليه السّلام و حكم حضرتش به ملاحظه اينكه با مقتضاى قياس مخالفت دارد تعجّب نموده فلذا بعد از سؤال از قطع چهار انگشت كه امام عليه السّلام در جواب فرمودند بيست شتر از روى شگفت و تعجّب مىگويد :
سبحان اللّه !
سه انگشت را قطع كند و بهعهدهاش سى شتر باشد ولى چهار انگشت را كه ببرد بيست رأس شتر بر او لازم گردد ! ! !
ازاينرو امام عليه السّلام وى را بر اين تعجّب ملامت و توبيخ فرموده و بوى تفهيم مىنمايند كه حكمى را كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بفرمايند و ما بعقل ناقص خود نتوانيم درك كنيم نبايد تعجّب نمائيم و در اين مورد اساسا محلّى براى بشگفت آمدن نمىباشد .