العلم و حفظنا و ايّاهم من زلات الفكر بحقّ محمّد و آله الطّاهرين .
قوله : و ان لم يحتمل ذلك عند المدرك : مشاراليه « ذلك » وقوع فى الخطاء است .
قوله : كما يدلّ عليه : ضمير مجرور در « عليه » به وقوع فى الخطاء راجعست .
قوله : بمضمون انّ دين اللّه لا يصاب بالعقول : برخى از اعلام فرمودهاند :
مقصود از « دين اللّه » معظم شريعت و بخش مهمّ آنست نه موارد نادره و قضاياى جزئيّه كه عقل مستقلا در آن حاكم است بنابراين مىتوان ادّعاء نمود كه عدم اصابت به واسطه عقول كه مراد عقول ناقصه است به معظم شريعت امرى واضح و بديهى است و جاى تأمّل نمىباشد .
مرحوم شارح كبير در ذيل اين فرمايش مىفرماين :
استظهار بعض اعلام بجا و صحيح است زيرا اضافه « دين » به « اللّه » مفيد عموم است و اقتضاء آن اينست كه عقول مردم در هيچچيز از دين خداوند متعال بصواب منتهى نشوند .
ولى اين معنا خلاف اجماع است زيرا حجّت بودن برخى از عقول و نيز دليل بودن حكم عقل در پارهاى از احكام جاى شبهه نيست و اين امر بين عامّه و خاصّه مورد اتّفاق و تسالم است .
ازاينرو بايد روايت مذكور و امثال آن را ناظر به آنچه از عامّه عمياء معروف است كه بقياس و آراء عمل مىكنند دانست .
قوله : رواية ابان بن تغلب : ابان بن تغلب بن رباح ابو سعيد البكرى الجريرى مولى بنى جرير همانطورىكه مرحوم علّامه در خلاصه الرّجال آورده شخصى ثقه و جليل القدر است .
و مرحوم شيخ در فهرست مىفرماين :
وى در بين اصحاب داراى منزلتى بس عظيم بوده و با حضرت ابا محمّد علىّ بن الحسين و ابا جعفر و ابا عبد اللّه عليهم السّلام ملاقات نموده و از ايشان روايت كرده است .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 179
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٩