كمكم و بتدريج موجب بىاعتنائى و سلب وثوق به روايات شده و انسان را بوادى ديگر مىكشاند فلذا در روايات مأثوره از حضرات ائمّه طاهرين سلام اللّه عليهم اجمعين اهتمام زيادى در اين امر شده و با عبارات مؤكّد و كلمات مغلّظ همواره مردم را از قرار گرفتن در اين مسير نهى و زجر فرمودهاند گاهى به تعبير « انّ دين اللّه لا يصاب بالعقول » و زمانى به عبارت « لا شىء ابعد عن دين اللّه من عقول النّاس » و پارهاى اوقات به تعابير ديگر ايشان را از عواقب وخيم و خطرناك اين مسلك و رويّه مطّلع نمودهاند و شاهد پرواضح اين معنا روايت ابان است . كه نقل گرديد .
قوله : لينتقل منها الى ادراك نفس الاحكام : ضمير در « منها » به مناطات راجع است .
قوله : موجب للوقوع فى الخطاء كثيرا فى نفس الامر : مرحوم ملّا صفر على بارفروشى معروف به شارح كبير در شرح كبير مىفرماين :
مخفى نماند : كه كثرت خطاء و اشتباه متوقّف است بر كثرت حصول قطع از مقدّمات عقليّه و مطالب غير نقليّه در احكام شرعيّه فرعيّه درحالىكه بدون ترديد اين امر در نهايت قلّت و غايت ندرت است چه آنكه حصول قطع مستند به مقدّمات عقلى منحصرا در موارد معدود و محصورى است مضافا به اينكه در همين موارد محدود تازه شخص مستدلّ غالبا از روى اعتقاد بادلّة شرعيّه وارد در مسئله مىشود و اينطور نيست كه عنايت آن فقط به دليل عقلى بوده و از اقبال به دليل شرعى گريزان و احيانا از ميل و رغبت به آن منسلخ باشد فلذا در همين موارد از ادلّه نقليّه چهبسا بعنوان معاضد و مرجّح كمك مىگيرد ازاينرو بايد گفت كثرت خطائى كه مرحوم مصنّف از آن بيمناك است اساسا قابل تصوير نيست .
و لذا برخى فرمودهاند :
اگر قائل بعدم حجّيّت عقل ظنّى در احكام فرعيّه شويم پس معترف به دين و شريعت و امامت ائمّه عليهم السّلام و به حجّيّت قول ايشان وقتى بر او مسألهاى وارد شود و وى در مدارك شرعى آن جهت معرفت حكمش تتبّع و تفحّص نمايد
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 176
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٦