ممكنست حرام باشد چون مستلزم عسر و حرج است ازاينرو به مقتضاى قاعده نفى حرج اين وجوب را نفى كرده و مىگوئيم :
وجوب اتيان بهر محتملى لازمهاش عسر اكيد و حرج شديد مىباشد لذا مقتضاى جمع بين دو قاعده يعنى :
قاعده احتياط و انتفاء حرج آنست كه در مقام احتياط برآمده صرفا بمظنونات اتيان نموده و مشكوكات و موهومات را طرح بايد نمود و طريق ديگرى براى جمع بين دو قاعده مزبور وجود ندارد چه آنكه يكى ديگر از طرق جمع آنست كه بگوئيم :
برخى از مظنونات را خارج كرده و به جايش پارهاى از مشكوكات و موهومات را قرار مىدهيم و بمجموع مظنونات و مشكوكات و موهومات مزبور عمل مىكنيم .
اين نحو از جمع بالاجماع باطل است ازاينرو طريق جمع متعيّن است در همان بيانى كه گذشت .
اشكال مرحوم مصنّف در دليل مذكور
مرحوم مصنّف مىفرماين :
مخفى نباشد كه در اين دليل قدح و اشكال بوده و از نظر ما فاسد است چه آنكه اين تقرير بيان و توضيح برخى از مقدّمات دليل انسداد بوده كه بدون انضمام بمقدّمات ديگر منتج نمىباشد و اگر آنها را به آن منضمّ كنيم اگرچه داراى نتيجه مىشود ولى دليلى ديگر نبوده بلكه همان دليل انسداد است .
تحرير و شرح
قوله : ما عن السّيّد الطّباطبائى قدّس سرّه : مقصود مرحوم بحر العلوم