چنانچه مقصود از آن جزاء بر ضرر نمىباشد زيرا اين معنا در باب مفاعله معهود و معروف نيست .
و خلاصه كلام آنكه براى كلمه « ضرار » معنائى غير از « ضرر » ثابت نشده است .
سپس مىفرماين :
چنانچه ظاهرا كلمه « لا » براى نفى حقيقت مىباشد زيرا اصل و معناى حقيقى در چنين تركيبى همين معنا است يعنى كلمه « لا » را بايد يا حقيقتا بر نفى جنس و ماهيت حمل نمود و يا ادّعاء و درهرصورت اين نفى كنايه است از نفى آثار همانطورىكه در مثل « لا صلاة لجار المسجد الّا فى المسجد » و « يا اشباه الرّجال و لا رجال » كلمه « لا » براى نفى حقيقت آمده اعمّ از آنكه نفى مزبور حقيقة بوده و يا ادّعاء ولى اين نفى كنايه از نفى آثار مىباشد مثلا در حديث اوّل كنايه از نفى كمال يا صحّت و يا قبول شدن بوده و در كلام و عبارت بعدى كنايه است از نفى غيرت و شجاعت چه آنكه مقتضاى بلاغت در كلام آنست كه ادّعاء نفى حقيقت مقصود بوده نه آنكه ابتدائا نفى حكم يا صفت از آن اراده شده باشد .
تحرير و شرح
قوله : من النّقص فى النّفس : مقصود قتل نفس مىباشد .
قوله : او الطّرف : كلمه « طرف » بفتح طاء و سكون راء مقصود از آن عضو مىباشد و نقص عضو به معناى قطع و جنايت برآن مىباشد .
قوله : او العرض : كلمه « عرض » بكسر عين و سكون راء مقصود آبرو و اعتبار مىباشد .
قوله : تقابل العدم و الملكة : كلمه « تقابل » منصوب است تا مفعول مطلق نوعى باشد براى « يقابل » .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 762
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٦٢