لا يكاد يتوهّم انّه يجدى فيما همّ و اراد .
ترجمه :
استدراك
سپس مرحوم مصنّف مىفرماين :
بلى اگر مقصود از معرّفيّت در اسباب شرعيّه اين باشد كه براى احكام در واقع و نفس الامر دواعى كه علل محسوب مىشوند نمىباشند و فقط در تحقّق موضوعات خود دخالتى بيش ندارند بخلاف اسباب غير شرعى كه علل و مؤثّرات هستند البتّه براى اين كلام وجهى هست ولى جهت اثبات مقصود و مراد فخر ( ره ) نافع و كارگشا نمىباشد .
تحرير و شرح
قوله : الّتى هى فى الحقيقة علل لها : كلمه « الّتى » صفت است براى « دواعى » و ضمير در « لها » به الاحكام راجع است .
قوله : فى تحقّق موضوعاتها : ضمير در « موضوعاتها » به احكام راجع است .
قوله : فهو و ان كان له وجه : ضمير « هو » و « له » به المراد راجع است .
مؤلّف گويد :
جهت وجيه بودن اين تقرير آن است كه مىتوان ادّعاء نمود تمام اسباب شرعيّه از قبيل مصالح و مفاسد علّت احكام نبوده بلكه حاكى و معرّف آنها مىباشند .
و مقصود از معرّفات و حاكيات اينست كه اسباب شرعى دخالتى در مصالح و مفاسد نداشته بلكه كاشف و حاكى از امورى هستند كه آنها در مصالح و مفاسد دخالت دارند .
قوله : الّا انّه ممّا لا يكاد يتوهّم انّه يجدى : ضمير در « انّه » به المراد راجع است چنانچه ضمير در « انّه » دوّم نيز به همين راجع است .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1674
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٦٧٤