تحقيق مرحوم مصنّف
مرحوم مصنّف مىفرماين :
تحقيق در اين مسئله مقتضى است بگوئيم :
ظاهر جمله شرطيّه اينست كه حدوث شرط يا سبب است براى حدوث جزاء و يا كشف مىكند از وجود سبب براى آن و پرواضح است كه مقتضاى اين معنا آنست كه جزاء بتعدّد شرط بايد متعدّد گردد زيرا هر شرطى خود يا سبب مستقلّ براى حدوث جواب بوده يا از سبب مستقلّى كشف مىنمايد و لازمه لاينفك هر سببى ، مسبّبى جداگانه و علىحدّه مىباشد .
و جاى ترديد و شبهه نيست كه به اين ظاهر نمىتوان اكتفاء كرد يعنى اخذ به آن مستحيل و ممتنع است بدليل اينكه اخذ به ظاهر مزبور مستلزم آنست كه ماهيّت و حقيقت واحد ( يعنى ماهيّت جواب ) نظير وضوء به ملاحظه وحدتى كه دارد در مثال :
اذا بلت فتوضّأ و اذا نمت فتوضأ .
يعنى وقتى بول نمودى وضوء بگير و زمانى كه خوابيدى وضوء بساز .
يا در صورتى كه مكرّر بول نمايد يا متعدّد بخوابد محكوم به دو حكم متماثل باشد و اجتماع متماثلين همچون اجتماع ضدّين واضح الاستحالة مىباشد .
تحرير و شرح
قوله : فلا اشكال على الوجه الثّالث : زيرا طبق اين وجه مجموع شرطين علّت براى جزاء مىباشد و لازمه آن اينست كه يك امتثال كافى است ازاينرو بحثى كه بنا بر ساير وجوه طرح مىشود در اينجا بىموضوع است .
قوله : او يتداخل : يعنى يتداخل الجزاء .
قوله : و يكتفى باتيانه دفعة واحدة : ضمير در « اتيانه » به جزاء راجع است