توضيح
و توضيح اين گفتار آنست كه :
بسا به پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه آورنده شرع مبين مىباشند الهام و وحى مىشود كه اصل حكم يا استمرار آن را اظهار و ابلاغ فرمايد با اينكه خود آن جناب بر حقيقت امر واقف بوده و مىدانند كه در آينده حكم مزبور نسخ مىشود يا احيانا ممكنست به واسطه محيط نبودن به تمام آنچه در علم حقتعالى گذشته از آن اطّلاعى نداشته باشند و شايد بتوان از همين قبيل قرار داد امرى كه حقتعالى به حضرت ابراهيم خليل فرمود و او را به ذبح فرزندش اسماعيل فرمان داد .
تحرير و شرح
قوله : رفع الحكم الثّابت اثباتا : مقصود از اين عبارت آنست كه :
ظاهر حكم ثابت در شرع آنست كه الى الابد باقى و مستمرّ است قهرا وقتى نسخ شد چون به نظر مىآيد كه حكم مزبور رفع شده يعنى از بقاء و استمرارش منع گرديده لاجرم در ظاهر نسخ رفع حكم به حساب مىآيد .
قوله : الّا انّه فى الحقيقة دفع الحكم ثبوتا : مراد از اين عبارت آنست كه :
ولى بحسب عالم ثبوت و واقع نسخ دفع حكم مىباشد يعنى پس از وقوع نسخ كشف مىكنيم كه حكم ثابت در واقع مصلحتش تا همين زمان بيشتر نبوده منتهى مصالحى اقتضاء نموده كه حقتعالى ظاهرا اظهار دوام و استمرار آن را بنمايد .
قوله : مع انّه بحسب الواقع : ضمير در « انّه » به حكم راجع است .
قوله : الصّادع للشّرع : كلمه « صادع » يعنى آورنده .
قوله : و انّه ينسخ فى الاستقبال : ضمير در « انّه » به حكم راجع است .
قوله : لعدم احاطته به تمام ما جرى الخ : زيرا امورى كه مورد بداء واقع
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1935
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٩٣٥