ترجمه :
كلام مرحوم مصنّف در انتقاد بر انكار منكرين مفهوم
مرحوم مصنّف مىفرماين :
ولى منع دلالت جمله شرطيّه بر لزوم و اين ادّعاء كه دلالت آن برحسب اتّفاق مىباشد در غايت سقوط مىباشد زيرا وقتى جملات شرطيّه اطلاق و القاء مىشوند بطور قطع و جزم از آنها لزوم بين شرط و جواب تبادر مىنمايد و با ثبوت چنين تبادرى انكار مزبور بىجا مىباشد .
ولى منع از اينكه لزوم بنحو ترتّب معلول بر علّت چه رسد ترتّب معلول بر علّت منحصره بجا بوده و منكر در اين انكارش خلاف مرتكب نگرديده .
ادّعاء
اگر كسى ادّعاء كرده و بگويد :
وقتى جملات شرطيّه گفته مىشوند اينطور به ذهن تبادر مىكند كه جواب بر شرط مترتّب بوده همانطورىكه معلول بر علّت منحصره مترتّب مىباشد و با وجود اين تبادر چطور انكار ترتّب مزبور را شما تصحيح و امضاء نموديد .
جواب
مرحوم مصنّف در جواب مىفرماين :
اوّلا : استعمال جملات شرطيّه در ترتّب بنحو ترتّب معلول بر علّت غير منحصره كثير و فراوان بوده و بسيار ديده شده كه اينگونه جملات در مطلق لزوم و ارتباط بين شرط و جزاء به كار برده شدهاند .
ثانيا : ادّعاى مزبور بسيار بعيد بوده و مدّعى آن بايد بتواند اثباتش كند و صرف ادّعاء نافع برايش نيست .