تحرير و شرح
براى عموم سه قسم ذكر نمودهاند به اين شرح :
1 - عموم استغراقى .
2 - عموم مجموعى .
3 - عموم بدلى .
عموم استغراقى آنست كه هركدام از افراد عام موضوع علىحدّه و جداگانهاى ملاحظه شده باشند بهطورى كه بتعداد افراد براى حكم عام موضوع وجود داشته باشد مانند اكرم العلماء يعنى اكرم كلّ فرد فرد من العلماء .
عموم مجموعى آنست كه مجموع افراد عام يك موضوع محسوب مىشوند بهنحوىكه براى عام يك موضوع بيشتر نبوده و آن عبارتست از مجموع افراد نظير جاء عشرة رجال يعنى جاء مجموع العشرة .
عموم بدلى آنست كه موضوع يك فرد از افراد عام بطور بدليّت باشد به اين معنا كه هركدام از افراد به تنهائى مىتوانند بجاى ديگر افراد مورد امتثال واقع شوند همچون : اكرم رجلا يعنى اكرم فردا من الرجل بدلا من افراد الآخر .
مرحوم مصنّف پس از آنكه به اين سه قسم اشاره نموده مىفرماين :
اينطور نيست كه سه قسم مذكور از حيث ماهيّت و حقيقت با هم متفاوت باشند بلكه اساسا عموم داراى يك معنى بيشتر نيست و آن عبارتست از شمول مفهوم عام نسبت به تمام افراد و مصاديقى كه در تحت آن مندرج هستند و در واقع براى عموم اقسام و افرادى نمىتوان فرض كرد لذا بايد بگوئيم :
اقسام سهگانه مذكور به ملاحظه كيفيّت تعلّق حكم به عام مىباشد و چون چگونگى اين تعلّق به يكى از انحاء سهگانه ممكنست باشد لاجرم بالعرض براى عام نيز سه قسم ذكر كردهاند كه مرحوم مصنّف در متن آوردهاند .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1745
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٤٥