هيچ واجب الوجودى امكان ندارد يا موجود نيست مگر ذات اقدس الهى .
پس بنا بر تقدير « ممكن » مطلوب حاصل بوده يعنى جمله دلالت بر ثبوت واجب الوجود و نفى وجود از ما سوايش دارد و بنا بر تقدير « موجود » نيز غرض تأمين مىباشد زيرا اگرچه مفاد جمله صرفا وجود حقتعالى و عدم تحقّق فرد ديگرى براى واجب بوده بدون اينكه نفى امكان وجود از غير ذات اقدسش بنمايد ولى مىتوان گفت همينكه از واجب الوجود كلّى غير از بارى تعالى فرد ديگر در خارج وجود ندارد اين خود دليل قطعى است بر امتناع آن چون چگونه ممكنست موجودى واجب بوده ولى در خارج تحقّق نداشته باشد پس نفس عدم وجود كافى براى امتناع و استحاله آن است .
قوله : و منه قد انقدح : ضمير در « منه » به جواب دوّم راجع است .
قوله : انّه لا موقع للاستدلال الخ : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » مىباشد .
قوله : على المدّعى : يعنى افاده نفى بعد از اثبات و دلالت بر اثبات پس از نفى .
قوله : لامكان دعوى الخ : علّت است براى « انقدح انّه لا موقع الخ » .
قوله : انّ دلالتها على التّوحيد : ضمير در « دلالتها » به كلمه توحيد راجع است .
قوله : و الاشكال فى دلالتها عليه : ضمير در « دلالتها » به كلمه توحيد و در « عليه » به توحيد راجع است .
قوله : لا دلالة لها عليه : ضمير در « لها » به كلمه و در « عليه » به توحيد برمىگردد .
قوله : امّا على الاوّل : مقصود فرضى است كه لفظ « ممكن » مقدّر باشد .
قوله : فانّه حينئذ : ضمير در « فانّه » به معناى « شأن » مىباشد و مقصود
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1719
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧١٩