تحرير و شرح
مرحوم مصنّف در عبارات مذكور به دو نكته اشاره فرموده كه شرح آن دو اينست :
نكته اوّل
برخى از اصوليّون براى دلالت استثناء بر نفى بعد از اثبات و بالعكس اثبات حكم پس از نفى آن به كلمه اخلاص يعنى « لا إله الّا اللّه » استدلال نمودهاند و شرح آن چنين است :
كلمه « الّا » چون بعد از نفى يعنى « لا إله » واقع شده مفيد اثبات وحدانيّت حقتعالى است و شاهد بر اين گفتار آنست كه در صدر اسلام هريك از مشركين كه محضر رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مشرف شده و اين كلمه را بر زبان جارى مىنمود و بدينوسيله اظهار تشرّف باسلام مىكرد وجود اقدس نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از ايشان مىپذيرفتند و احكام اسلام را بر آنها جارى مىنمودند و اين خود بارزترين دليل است بر مدّعاى مزبور .
مرحوم مصنّف در جواب از اين استدلال مىفرماين :
از آنچه در مطالب پيش ذكر نموديم جواب اين استدلال روشن و واضح مىباشد و آن اينست كه :
مىتوان ادّعاء نمود ممكنست استفاده توحيد و اسلام مستند بوجود قرائن بوده نه نفس كلام چه آنكه نوعا مشركين مزبور پس از تشرّف بمحضر مبارك رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در حال و مقالشان قرينه بلكه قرائنى وجود داشت كه بالعيان دلالت بر اظهار توحيد و اسلام ايشان مىنمود ازاينرو اعتمادا به اين قرائن عبارت « لا إله الّا اللّه » بر اثبات بعد از نفى البتّه دلالت مىكرده است و محلّ كلام ما در جائى است كه عبارت بدون قرينه مفيد اين معنا باشد .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1717
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧١٧