اشكال در دلالت كلمه توحيد بر توحيد
سپس مرحوم مصنّف مىفرماين :
برخى اشكال نموده و گفتهاند : كلمه « لا إله الّا اللّه » دلالت بر توحيد ندارد زيرا خبر « لاء نافيه » يا كلمه « ممكن » بوده و يا « موجود » كه هركدام باشد در تقدير است .
و بهر تقدير عبارت مذكور بر توحيد دلالت ندارد :
امّا بنا بر اوّل كه لفظ « ممكن » مقدّر باشد بخاطر آنكه مضمون و مفاد جمله اين مىشود كه هيچ معبودى ممكن نيست مگر حقتعالى و بدين ترتيب در اين فرض جمله دلالت بر اثبات امكان وجودش داشته نه بر وجود مقدّسش .
و امّا بنا بر دوّم كه كلمه « موجود » مقدّر باشد وجه عدم دلالت آنست كه جمله مذكور اگرچه دلالت بر وجود اقدس الهى دارد ولى در عين حال عدم امكان معبود ديگر را نفى نمىنمايد .
دفع اشكال مذكور
مرحوم مصنّف مىفرماين :
اين اشكال مندفع است زيرا مقصود و مراد از « إله » كه اسم « لاء » بوده واجب الوجود مىباشد و پرواضح است كه نفى ثبوت و وجود اين كلّى و اثبات فردى از آن در خارج يعنى « اللّه » به ملازمه بيّن و آشكار دلالت دارد بر امتناع تحقّقش در ضمن غير حقتعالى چه آنكه ضرورى و بديهى است اگر اين تحقّق ممتنع و محال نمىبود قطعا در خارج وجود مىيافت زيرا فردى از افراد واجب بوده كه در صورت عدم امتناع تحقّقش بايد حتمى و قطعى باشد .