در اين مسئله بين ارباب فنّ اختلاف است :
به مشهور نسبت داده شده كه ايشان فرمودهاند غايت دلالت بر ارتفاع دارد .
و به جماعتى كه از جمله ايشان مرحوم سيّد و شيخ باشند منسوب است كه فرمودهاند دلالت بر ارتفاع ندارد .
تحقيق مرحوم مصنّف
مرحوم مصنّف مىفرماين :
تحقيق مقتضى است بگوئيم :
وقتى بحسب قواعد عربى غايت را قيد براى حكم دانستيم مانند آنچه در فرموده معصوم عليه السّلام وارد شده :
كلّ شىء حلال حتّى تعرف انّه حرام و نيز
كلّ شىء طاهر حتّى تعلم انّه قذر .
دلالت بر ارتفاع حكم در وقت حصول غايت بخاطر آنست كه اين معنا از غايت به ذهن تبادر مىكند و مقتضاى تقييد حكم به غايت همين مىباشد چه آنكه در غير اين صورت آن را براى حكم غايت قرار نمىدادند و اين مطلب بسيار واضح و در كمال روشنى مىباشد .
تحرير و شرح
ثبوت مفهوم و عدم آن در غايت
مقصود از « غايت » ادات آن همچون « حتّى » و « الى » مىباشد و در ثبوت دلالت آنها بر مفهوم بين ارباب دانش اختلاف است ، برخى به ثبوت مفهوم در آنها قائل شده و گروهى منكرش شدهاند و قبل از تحرير نزاع تذكّر دو نكته خالى از فائده نيست :