مقدّمات وجوبيّه امورى هستند كه وجوب ذى المقدّمه موقوف بحصول آنها مىباشد نظير استطاعت در حجّ و شرح تفصيلى اين دو مقدّمه قبلا گذشت با توجّه به اين نكته ميگوئيم :
مقدّمات وجوبيّه چه در واجب مطلق و چه در واجب مشروط از محلّ نزاع خارج هستند و احدى در عدم وجوب آنها خدشه و مناقشهاى ننموده است .
امّا مقدّمات وجوديّه :
مرحوم مصنّف ميفرمايند برخى از حضرات فرمودهاند مقدّمات وجوديّه واجب مشروط از محلّ نزاع خارج ميباشند و نزاع اختصاص به مقدّمات وجوديّه واجب مطلق دارد .
ولى اين تخصيص بىمورد بوده و حقّ اينستكه مقدّمه وجوديّه هردو نوع از واجب محلّ نزاع و مورد كلام مىباشد با اينفرق كه مقدّمات واجب مطلق همچون نفس واجب مطلق بوده و مشروط بحصول شرط يا امر ديگرى نيستند ولى وجوب در مقدّمات واجب مشروط مانند نفس واجب مشروط ميباشند بنابراين مقدّمات وجوديّه نماز همچون وضوء بنابر اينكه ملازمه بين وجوب شيئ و وجوب مقدّمهاش باشد مانند نماز موقوف بر وجود و حصول چيزى نميباشند در حالى كه مقدّمات وجوديّه حجّ نظير طىّ مسافت مانند وجوب نفس حجّ كه باستطاعت مشروط و موقوف است توقّف دارند .
امّا دليل بر اينكه مقدّمات وجوبيّه واجبات چطور از حريم نزاع خارجند اينستكه :
بنابر مذهب مشهور كه شرط را قيد براى هيئت قرار ميدهند بسى واضح است چه آنكه قبل از حصول شرط وجوب اساسا وجوبى نيست تا واجبى باشد و در نتيجه مقدّمهاش واجب گردد بلكه اساسا وجوب در واجب موقوف بر تحقّق اين گونه از مقدّمات مىباشد و بعد از حصول و تحقّق وجوب در ذو المقدّمه اگر وجوبى از آن به مقدّمه تعلّق گيرد اين وجوب و طلب از
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 792
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٩٢