زيرا اگر عنوان مقدميّت آن را واجب نمايد ديگر تعبير به سوء اختيار صحيح نيست يعنى نبايد گفت اضطرار ناشى از سوء اختيار مىباشد چه آنكه اضطرار متعلّقش فعلى بوده كه مقدّمه واجب واقع شده و بحسب فرض متّصف بوجوب گرديده پس وجهى ندارد آن را در اين حال فعلى اضطرارى ناشى از سوء اختيار بخوانيم در حالى كه اين تعبير و صحّتش مفروغ عنه و مفروض كلام است لاجرم حفظ صحّت اين تعبير مقتضى است كه مقدميّت موجب اتّصاف فعل بوجوب نگردد .
قوله : كيف لا يجديه : ضمير فاعلى در « يجديه » به توقّف انحصار التّخلّص عن الحرام راجع بوده و ضمير مفعولى آن به اتّصاف بوجوب عود مىكند .
قوله : و مقدّمة الواجب واجبة : كلمه « واو » حاليّه مىباشد و حاصل مراد مستشكل آنست كه :
وجوب مقدّمه عقلى بوده و احكام عقلى چون قابل تحديد و تخصيص نيستند لاجرم هر مقدّمهاى بايد واجب باشد .
قوله : مع اشتراكهما فى المقدّميّة : ضمير تثنيه در « اشتراكهما » به مقدّمه مباح و حرام عود مىكند .
قوله : بحيث ربّما يترشّح منه الوجوب عليها : ضمير در « منه » به اطلاق الوجوب راجع است و در « عليها » به مقدّمه برميگردد .
قوله : مع انحصار المقدّمة بها : كلمه « باء » در « بها » به معناى « فى » بوده و ضمير آن به مقدّمه حرام راجع است .
قوله : و ان كان ذلك : مشار اليه « ذلك » اهمّ بودن واجب از ترك حرام مىباشد .
قوله : الّا انّه كان بسوء الاختيار : ضمير در « انّه » به « فعل حرام بواسطه اضطرار » راجع است .
قوله : و معه لا يتغيّر عمّا هو عليه : ضمير در « معه » به سوء اختيار راجع
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1398
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٣٩٨