نعم ، فيما اذا كانت موسّعة و كانت مزاحمة بالاهمّ فى بعض الوقت لا فى تمامه يمكن ان يقال :
انّه حيث كان الامر بها على حاله و ان صارت مضيّقة بخروج ما زاحمه الاهمّ من افرادها من تحتها امكن ان يؤتى بما زوحم منها بداعى ذاك الامر ، فانّه و ان كان الفرد خارجا عن تحتها بما هى مأمور بها الّا انّه لمّا كان وافيا بغرضها كالباقى تحتها كان عقلا مثله فى الاتيان به فى مقام الامتثال و الاتيان به بداعى ذلك الامر بلا تفاوت فى نظره بينهما اصلا .
ترجمه :
نتيجه بحث
مرحوم مصنّف ميفرمايند :
از آنچه در مقام استدلال بر تصحيح قاعده ترتّب و تضعيف آن نقل شد اينطور ظاهر مىشود كه در صورت ابتلاء عبادت به ضدّى كه اهمّ از آنست هيچ وجهى براى صحّت اتيان آن وجود ندارد مگر آنكه بگوئيم ملاك و مناط امر يعنى محبوبيّت ذاتى و رجحان واقعى در آن مىباشد و صرفا همين معنا موجب صحيح بودن آن مىباشد بطوريكه اگر اين طريق را در دست نميداشتيم ابدا از طريق ترتّب صحّت نماز را نميتوانستيم اثبات كنيم .
استدراك
بلى در موردى كه وقت عبادت موسّع بوده و در پارهاى از وقت بمزاحمت ضدّى كه اهمّ از آن است اگر مبتلاء گردد ممكنست بگوئيم :
چون امر بعبادت به حال خود باقى است اگرچه بواسطه خارج شدن فردى كه اهمّ با آن مزاحم است مضيّق مىشود لاجرم مكلّف ميتواند همان فرد مزاحم را بداعى امر بجاى آورد چه آنكه فرد مزبور اگرچه از تحت عبادت بعنوان مأموربها خارج است ولى در عين حال چون وافى به غرضى كه مترتّب بر عبادت است مىباشد همانطوريكه افراد ديگر آن كه مبتلاء به
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1144
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١١٤٤