آنها شده لذا حكم به ثبوت ثواب و اجر در اخبار يا محمول بر اينمعنا بوده و يا حمل بر تفضّل مىشود .
و حاصل كلام آنكه :
موافقت امر غيرى بملاحظه نفس اين عنوان مقرّب نبوده چنانچه مخالفتش با در نظر گرفتن معناى غيرى مبعّد نيست گرچه بملاحظه اينكه انجام آنها خود شروع در فعل واجب نفسى و تركشان فراهم نمودن اسباب ترك واجب نفسى است بسا سبب ثواب و عقاب و قرب و بُعد ميگردد امّا همانطورى كه گفتيم ذات اينقسم از واجبات اين خصوصيّت را ندارد كه آوردنشان موجب قرب و ترك نمودنشان سبب بُعد گردد و چون ثواب و عقاب از لوازم ايندو امر بوده لاجرم بر نفس اينقسم از واجبات و موافقت و مخالفتشان ثواب و عقاب مترتّب نيست .
قوله : نعم لا بأس باستحقاق العقوبة على المخالفة عند ترك المقدّمة : از كلمه « عند ترك المقدّمة » اينطور استفاده مىشود كه منظور مصنّف ( ره ) اينستكه اگر چه گفتيم بر مخالفت واجبات غيرى عقابى نيست ولى در عين حال اشكالى ندارد كه بگوئيم :
وقتى مقدّمات واجبى را مكلّف ترك كرد در همين ظرف ترك مقدّمه ولو زمان واجب هنوز فرا نرسيده مولى وى را بر ترك و مخالفت واجب نفسى كه قطعا در ظرف خودش حاصل مىشود عقاب نمايد مثلا شخص مستطيع كه بايد اعمال حجّ را الزاما انجام دهد و ظرف انجام آن از روز نهم ذيحجّه است منتهى براى رسيدن به عرفات فرضا از روز اوّل ذيحجّه بايد از وطنش حركت كند كه اين حركت و سير واجب غيرى مىباشد حال اگر وى به مسافرت و سير اقدام ننمود و از اوّل ماه تدارك رفتن را نديد قطعا اعمال حجّ را نميتواند در وقت مقرّرش درك كند لذا مولى از همين روز اوّل ماه وى را بر ترك حجّ عقاب مىكند اگر چه وقت واجب نفسى هنوز فرا نرسيده پس اينمقدار از اثر بر واجبات غيرى بوده و نميتوان آن را انكار كرد .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 903
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٠٣