غير از آنچه ذكر شد دو معناى ديگر براى مقتضى نقل شده :
الف : تأثير فعلى بنحو علّيّت .
ب : كشف و دلالت بر اثر .
مقصود از « اقتضاء » در عنوان بحث معناى اوّلى مىباشد يعنى تأثير فعلى بنحو علّيّت بنابراين معناى عبارت عنوان چنين مىشود :
آوردن مأمور به با شرائط و اجزاء عقلى و شرعى معتبر در آن علّت تامّه براى حصول اجزاء و تحقّق امتثال است بنابراين معناى دوّم را كه به معناى كشف و دلالت است نمىتوان در اينجا اراده نمود و شاهد بر اين مدّعا آنست كه اگر اين معنا مراد مىبود « اقتضاء » را به صيغه « افعل » نسبت مىداده و در عنوان چنين مىگفتند :
صيغة افعل يقتضى الاجزاء چه آنكه اقتضاء به معناى دلالت از شئون صيغه افعل مىباشد درحالىكه عنوان اينطور نبوده و در آن كلمه « اقتضاء » به اتيان بمأمور به نسبت داده شده كه اين خود قرينه است بر اينكه اقتضاء به معناى علّت است چه آنكه اتيان بمأمور به با خصوصيّتى كه ذكر شد علّت تامّه مىباشد نه آنكه به واسطهاش كشف از حصول اجزاء و تحقّق امتثال بنمائيم .
قوله : هاهنا : يعنى در مبحث اجزاء .
متن : ان قلت هذا انّما يكون كذلك بالنّسبة الى امره و امّا بالنّسبة الى امر آخر كالاتيان بالمأمور به بالامر الاضطرارى او الظّاهرى بالنّسبة الى الامر الواقعى فالنّزاع فى الحقيقة فى دلالة دليلهما على اعتباره بنحو يفيد الاجزاء او بنحو آخر لا يفيده .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 645
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٤٥