اختلافشان بحسب مفهوم با اتّحادشان در خارج استفاده مىشود چنانچه در برخى از مشتقّات كه مادّه آنها دالّ بر انتزاع است امر اينچنين بوده كه تحقّق صرفا از آن منتزع عنه بوده و منتزع اساسا هيچ وجودى ندارد همچون مشتقّات اضافى و اعتبارى كه تحقّقى نداشته و در حذاء و قبالشان بحسب عالم خارج چيزى وجود ندارد و باصطلاح از سنخ خارج محمول بوده نه از قبيل محمول بالضميمه .
تحرير و شرح
قوله : انّه وقع الخلاف الخ : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » است :
اقوال حضرات در اين مسئله به چهار قول مىرسد :
1 - برخى فرمودهاند در صدق مشتقّ بر ذات لازم است كه قيام مبدأ به ذات قيام حلولى باشد چنانچه از اشعرى چنين نقل شده است .
2 - بعضى ديگر گفتهاند در صدق مشتقّ بر ذات اساسا قيام معتبر نيست چه قيام حلولى و چه غير آن .
اين گروه به ادلّهاى متمسّك شدهاند كه مرحوم مصنّف يكى از براهين ايشان را در متن ذكر فرمودهاند كه حاصلش اينست كه :
بالوجدان مىيابيم كه اطلاق دو كلمه « ضارب » و « مولم » و امثال اين دو صحيح است با اينكه مبدأ در اين دو به ذات ضارب و مولم قائم نبوده بلكه قيامشان به مضروب و مولم ( بفتح لام ) مىباشد چنانچه اطلاق خالق و متكلّم بر حقتعالى صحيح است درحالىكه مبدأ اين دو به غير حضرتش يعنى مخلوق و جسم قائم است .
و غير از اين دليل به وجوهى ديگر متمسّك شدهاند از جمله آنكه گفتهاند :