ترجمه :
تأمّل مرحوم صاحب فصول در جوابى كه خود فرموده
ولى مرحوم صاحب فصول در آنچه خود فرموده تأمّل نموده و اضافه كردهاند كه آنچه ما گفتيم مورد تأمّل است زيرا ذاتى كه مقيّد به وصف اخذ مىشود اعمّ از آنكه وصف را بالقوّه برايش بعنوان قيد ملاحظه كنيم يا بطور بالفعل اگر در واقع نيز به آن مقيّد باشد ضرورة موجبه صادق مىشود و اگر در واقع اينچنين نباشد ضرورة سالبه تحقّق مىيابد .
مثلا : زيد كاتب بالضّرورة صادق نيست ولى زيد كاتب بالقوّة يا بالفعل كاتب است بالضّرورة صادق مىباشد تمام شد كلام صاحب فصول ( ره ) .
تحرير و شرح
حاصل اشكال مرحوم صاحب فصول در آنچه را كه قبلا فرموده اينست :
اينكه ما گفتيم اگر مقصود مصداق شىء باشد براى دفع انقلاب امكان به ضرورت شىء را مقيّد فرض مىكنيم نه مطلق اساسا كلام درستى نيست زيرا وقتى شىء را مقيّد به وصف ملاحظه نموديم و وصف را يا بنحو بالفعل چنانچه شيخ الرّئيس مىگويد و يا بطور بالقوّة كه فارابى عقيدهاش هست وصف عنوانى براى شىء قرار داديم واقع امر از دو حال خارج نيست يا در واقع نيز همينطور است و يا بر خلاف آن مىباشد اگر در واقع نيز مقيّد به آن بود پس ضرورت ايجاب صادق است و در صورت دوّم ضرورت سلب محقّق مىباشد مثلا در قضيّه :
الانسان كاتب بالامكان العامّ اگر انسان مقيّد به كتابت را موضوع قرار داده باشيم و مرادمان اين باشد كه انسان بقيد كتابت كاتب است در