تلبّسات مشتقّات مىگردد نبايد سبب خروج برخى از آنها از حيطه نزاع و دائره اختلاف بشود و به عبارت ديگر :
نزاع در اينجا در مفاد هيئت است نه در مفهوم مبدأ درحالىكه امثله مذكور در كلام صاحب فصول از قبيل مقتول و مصنوع و مكتوب چون فعلى اخذ و اعتبار نشده بلكه در اوّلى قتل به معناى عدم روح و در دوّمى اثر صنع و در سوّمى حرفه و صناعت معنا شده لاجرم به اين لحاظ تلبّس در حال جرى و اسناد متحقّق مىباشد درحالىكه اگر قتل به معناى ازهاق روح كه مقتضاى معناى مصدرى است و صنع به معناى تأثير فعلى و كتابت به معناى كتابت فعلى باشد جرى و اسناد باعتبار حال تلبّس مىشود آنگاه مورد نزاع واقع مىشود كه آيا اطلاق اين كلمات صرفا در خصوص ذات متلبّس به مبدأ حقيقت است يا در اعمّ از آن .
قوله : و لعلّ منشأه : ضمير در « منشأه » به اختصاص راجع است .
قوله : لكلّ منها من المعنى : ضمير در « منها » به صفات و مشتقّات راجع است .
متن : ثمّ ، انّه لا يبعد ان يراد بالمشتقّ فى محلّ النّزاع مطلق ما كان مفهومه و معناه جاريا على الذّات و منتزعا عنها بملاحظة اتّصافها بعرض او عرضى و لو كان جامدا كالزّوج و الزّوجة و الرّقّ و الحرّ فان ابيت الّا عن اختصاص النّزاع المعروف بالمشتقّ كما هو قضيّة الجمود على ظاهر لفظه فهذا القسم من الجوامد ايضا محلّ النّزاع كما يشهد به ما عن الايضاح فى باب الرّضاع فى مسئلة « من كانت له زوجتان كبيرتان ارضعتا زوجته الصّغيرة » ما هذا لفظه .
ترجمه :
توسعه در دايره مشتقّ
سپس مرحوم مصنّف مىفرمايد :
بعيد نيست كه بگوئيم در محلّ نزاع مقصود از مشتقّ مطلق آن چيزى