قائلين به ثبوت حقيقت شرعيّه مىگويند مقصود اينست كه در غرّه ماه خواندن نماز مستحبّ است يعنى مقصود از « صلّوا » امر به خواندن نماز مىباشد .
امّا منكرين حقيقت شرعيّه مىگويند بايد آن را بر معناى لغوى حمل كرد يعنى مراد شارع آنست كه در اوّل ماه خواندن دعاء مستحبّ مىباشد .
تبصره و تنبيه
مخفى نماند كه ظهور ثمره مزبور البتّه در وقتى است كه بدانيم زمان استعمال پس از زمان وضع باشد امّا در صورتى كه اين امر محرز و معلوم نباشد در حمل لفظ بر هركدام از معناى شرعى و لغوى اشكال است لذا بايد در آن توقّف نمود .
سؤال
در مورد جهل و شكّ چه اشكال دارد كه بگوئيم اصل مقتضى است استعمال از زمان وضع متأخّر بوده و بدين ترتيب در اين فرض نيز ثمره مترتّب مىشود .
جواب
مرحوم مصنّف در جواب اين سؤال مىفرماين :
اين بيان و اجراء اصل مذكور دو ايراد دارد :
الف : آنكه اصالة التّأخّر تنها در استعمال جارى نبوده بلكه در زمان وضع نيز جريان دارد به اين معنا همانطورىكه مىگوييم اصل آنست كه استعمال از زمان وضع متأخّر است عينا مىتوان گفت وضع از استعمال متأخّر قرار دارد و بدين ترتيب دو اصل با هم تعارض مىكنند .
ب : با اغماض از تعارض و ناديده گرفتن آن مىگوييم :
اساسا اين اصل هيچ اعتبارى ندارد زيرا اصل مثبت مىباشد چون