به فاعل اسناد داديم امر چگونه است ؟
بصريّون مىگويند : دو جمله نعم الرجل و بئس الرجل جمله فعليّه مىباشند .
ولى كسائى معتقد است ايندو ، جمله اسميّه محكيّه بوده و بمنزله تأبّط شرّا محسوب مىشوند كه از اصل خود نقل داده شده و مدح و ذمّ را بآندو نامگذارى كردهاند .
حكم نعم و بئس
مصنّف گويد :
ايندو فعل دو اسمى را كه با الف و لام بوده و يا مضاف بالف و لامدار شدهاند را رفع مىدهند .
شارح گويد :
اسم مرفوع فاعل براى ايندو بوده و الف و لام داخل برفاعل الف و لام جنس مىباشد .
مثال الف و لام داشتن فاعل همچون :
نعم المولى و نعم النصير ( خوب آقائى است و خوب مددكارى مىباشد ) .
و مثال اضافه شدن فاعل به كلمه الف و لامدار مانند :
نعم عقبى الكرم ( خوب است عاقبت اشخاص كريم ) .
در اين مثال كلمه « عقبى » فاعل است براى « نعم » و چنانچه ملاحظه مىكنيم اگرچه با الف و لام نيست ولى به كلمه محلّى بالف و لام يعنى « الكرم » اضافه شده .
و گاهى فاعل ايندو كلمهاى است كه مضاف اليه آن به الف و لامدار اضافه شده است مانند آنچه در فرمايش حضرت ابو طالب عليه السلام وارد شده :
و نعم ابن اخت القوم غير مكذّب * زهير حسام مفرد من حمائل
يعنى : خوبست فرزند خواهر اين طائفه در حالى كه مورد تكذيب نيست و آن زهير است كه اين صفت دارد شمشيرى است كه از بند باز شده است .
شاهد در « ابن » است كه فاعل « نعم » بوده و مضاف اليهش يعنى « اخت » به « القوم » كه الف و لامدار است اضافه شده .
مصنّف گويد :
ايندو فعل ضميرى را رفع مىدهند كه تمييز بعد از آن دو مفسّرش مىباشد مانند : نعم قوما معشره .