ج : آنكه يا مفتوح العين بوده نظير : ضرب ، يضرب ، ضربا .
و يا مكسور العين باشد همچون : فهم ، يفهم ، فهما .
و يا مضاعف باشد مثل : ردّ ، يردّ ، ردّا .
مصنّف گويد :
فعلى كه بروزن « فعل » بوده و لازم باشد مصدرش بروزن « فعل » مىآيد مانند : فرح و جوىّ و شلل .
شارح گويد :
مقصود اينست كه فعل ثلاثى مجرّد به دو شرط مصدرش بروزن « فعل » بفتح فاء و عين مىآيد :
الف : عين الفعلش مكسور بوده .
ب : آنكه لازم باشد .
اعمّ از آنكه صحيح بوده همچون : فرح ، يفرح ، فرح .
يا معتلّ اللام ( ناقص ) باشد مثل : جوى ، يجوى ، جوى .
يا مضاعف محسوب شود مانند : شلّ ، يشلّ ، شلل .
كلمه « شلل » مصدر است براى « شلّت يده » يعنى خشك باد دست او .
سپس شارح گويد :
اينكه گفتيم مصدر فعل مكسور العين بروزن فعل مىآيد در صورتى است كه برحرفه يا تصرّف در امور دلالت نكند چه آنكه در ايندو صورت مصدرش بروزن فعاله ( بكسر فاء ) مىآيد مانند حدّ ، يحدّ الحدادة يا ولى ، يلى ، ولاية .
كه اوّلى برحرفه آهنگرى و دوّمى برتصرّف در امور دلالت دارد لذا مصدرشان بروزن فعاله آمده است .
مصنّف گويد :
فعلى كه بروزن « فعل » بوده و لازم باشد نظير « قعد » مصدرش بطور شيوع و اطرّاد بروزن فعول آيد مانند : غدا .
شارح گويد :
مقصود اينست كه مصدر فعل ثلاثى مجرّد با دو شرط بروزن فعول مىآيد :
الف : آنكه لازم بوده .
ب : آنكه مفتوح العين باشد .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1257
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٢٥٧