باطّراد : جارّ و مجرور ، متعلّق باستقرّ ، حال است از « فعول » .
كاف : حرف جرّ .
غدا : مجرور به كاف ، متعلّق باستقرّ ، خبر است براى مبتداء محذوف .
ترجمه
و فعلى كه بروزن « فعل » بوده و لازم باشد نظير « قعد » مصدرش بطور شيوع و اطراد بروزن فعول آيد مانند غدا .
متن : « 443 »
ما لم يكن مستوجبا فعالا * أو فعلانا قادر أو فعالا
تجزيه و تركيب
ما : مصدريّه زمانيّه ، قيد است براى « له فعول باطراد » .
لم يكن : مضارع مجزوم ، ضمير مستتر در آن اسمش بوده كه به « فعل » راجع است .
مستوجبا : خبر براى « لم يكن » .
فعالا : مفعول براى « مستوجب » .
او : عاطفه .
فعلانا : معطوف بر « فعال » .
فادر : جمله معترضه .
او فعالا : معطوف است بر « فعال » .
ترجمه
مادامى كه وزن فعل مصدرش بروزن فعال با فعلان يا فعال نيايد .
متن : « 444 »
فأوّل لذى امتناع كأبى * و الثّان للّذى اقتضى تقلّبا
تجزيه و تركيب
فاء : عاطفه از قبيل عطف مفصل برمجمل .
اوّل : مبتداء .
لام : حرف جارّ .
ذى : مجرور به لام ، متعلّق باستقرّ ، خبر براى « اوّل » ، مضاف .
امتناع : مضاف اليه .