كابى : جارّ و مجرور ، متعلّق باستقرّ ، خبر براى مبتداء محذوف .
واو : عاطفه .
الثان : مبتداء ، معطوف به « اوّل » .
للّذى : جارّ و مجرور ، متعلّق باستقرّ ، خبر براى « الثان » .
اقتضى : فعل و فاعل ، صله و عائد براى للّذى .
تقلّبا : مفعول است براى « اقتضى » .
ترجمه
پس اوّلى مصدر است براى فعلى كه برامتناع دلالت كند مانند « ابى » و دوّمى مصدر است براى هرفعلى كه اقتضاى معناى تقلّب و حركت را داشته باشد .
متن : « 445 »
للدا فعال أو لصوت و شمل * سيرا و صوتا الفعيل كصهل
تجزيه و تركيب
للدّاء : جارّ و مجرور ، متعلّق به « استقرّ » ، خبر مقدّم .
فعال : مبتداء .
او : عاطفه .
لصوت : جارّ و مجرور ، معطوف به « للدّاء » .
واو : عاطفه .
شمل : فعل ماضى ، خبر مقدّم ، معطوف به « للدّاء » .
سيرا : مفعول براى « شمل » .
و صوتا : عاطف و معطوف به سيرا .
الفعيل : مبتداء مؤخّر .
كصهل : جارّ و مجرور ، متعلّق باستقرّ ، خبر براى مبتداء محذوف .
ترجمه
وزن « فعال » مصدر است براى افعاليكه بردرد يا صوت دلالت مىكنند و وزن فعيل مصدرى است كه شامل مىشود افعالى را كه برسير يا صوت دلالت دارند نظير « صهل » .
شرح عربى
هذا باب أبنية المصادر
أخّره و ما بعده فى الكافية إلى التّصريف ، و هو الانسب .