و يشترك القسمان في جميع الشرائط و أكثر الأحكام ، و يفترقان في أن المكاتب في المطلقة ينعتق منه به قدر ما يؤدي من مال الكتابة ، و المشروط لا ينعتق منه شيء حتى يؤدي الجميع ، و الإجماع على لزوم المطلقة ، و في المشروطة خلاف و سيأتي .
تقسيم كتابت بمشروط و مطلق
شرح فارسى :
مرحوم مصنّف مىفرماين :
ب : اگر مولى بگويد : فان عجزت فانت ردّ فى الرّق ( يعنى در صورتى كه از پرداخت قيمت ناتوان باشى پس به رقيت بر مىگردى ) كتابت را مشروط گفته و در غير اين صورت كتابت مطلقه مىباشد .
شارح ( ره ) مىفرماين :
مقصود اين است كه مولى اگر در صيغه علاوه بر الفاظ ياد شده بگويد فان عجزت فانت ردّ فى الرّق ، عبد را مكاتب مشروط خوانند .
كلمه [ ردّ ] بفتح راء و تشديد دال مصدر است به معناى مفعول يعنى مردود .
و اگر اين فقره را نگويد بلكه بر ايجابى كه قبلا گذشت اكتفاء نمايد كتابت را مطلقه و عبد را مكاتب مطلق خوانند .
البتّه وجه تسميه ايندو قسم به مشروط و مطلق از قيد [ فان عجرت الخ ] به خوبى روشن و ظاهر مىشود چه آنكه مفاد قيد اينست كه عتق و آزادى عبد مشروط به آوردن تمام قيمت است لاجرم مكاتبى كه با وى اين گونه صيغه كتابت خوانده شده مشروط مىگردد چنانچه وقتى صيغه خالى از قيد مزبور باشد مكاتب را مطلق و بدون شرط مىخوانند .