فروع چهارگانه
شرح فارسى :
مرحوم مصنّف مىفرماين :
1 - اگر شخص بگويد : له علىّ قفيز حنطة بل قفيز شعير لزماه يعنى براى او عهه من است يك پيمانه گندم بلكه يك پيمانه جو .
حكم اينست كه هم گندم و هم جو بر عهدهاش لازم و ثابت ميگردد .
2 - و اگر بگويد : له علىّ قفيز حنطة بل قفيزان حنطة يعنى براى او بر عهده من است يك پيمانه گندم بلكه دو پيمانه گندم .
حكم آنست كه دو قفيز گندم بر ذمّهاش لازم و ثابت مىگردد .
3 - و اگر بگويد : له هذا الدّرهم بل هذا الدّرهم يعنى براى او است اين درهم بلكه اين درهم ديگرى از آن وى مىباشد .
حكم آنست كه بر ذمّهاش هردو درهم ثابت مىشود .
4 - و اگر بگويد : له هذا الدّرهم بل درهم يعنى براى اوست اين درهم بلكه درهمى مال او مىباشد .
حكم آنست كه يك درهم بر وى لازم مىآيد كه به مقرّ له بدهد .
شارح ( ره ) در ذيل فرع اوّل مىفرماين :
مقصود از [ لزماه ] اينست كه هم قفيز گندم به عهده آمده و هم قفيز جو ، زيرا اوّلى به اقرار ثابت شده و دوّمى بواسطه اضراب از اوّل .
و در ذيل فرع دوّم مىفرماين :
مقصود از [ قفيزان ] فرد اكثر است چه آنكه با دادن اكثر به اقل نيز عمل شده زيرا اقل در ضمن اكثر داخل است .
و در دنباله فرع سوّم مىفرماين :