زيرا نصب مستثنى دليلست بر اينكه مستثنى منه موجب و مثبت مىباشد و چون ظاهر عبارت نفى است لاجرم بايد عبارت را بر اين حمل كرد كه حرف نفى بر جمله مثبت و موجبى كه مشتمل بر استثناء است يعنى مجموع مستثنا و مستثنا منه داخل شده است بنابراين [ ليس ] بر مجموع جمله [ له علىّ مأة الّا تسعين ] درآمده پس گويا متكلّم گفته است :
مقدارى كه عبارت است از رقم صد منهاى نود براى فلانى بر عهده من ثابت نيست و رقم صد منهاى نود عبارتست از ده كه باقيمانده بعد از استثناء مىباشد و حاصل آنكه :
متكلّم ميتوانست بگويد : براى فلانى به عهده من ده تومان ثابت نيست
حال بجاى آن عبارت فوق را گفته يعنى عوض كلمه [ ده تومان ] صد منهاى نود را استعمال نموده است .
شارح ( ره ) مىفرماين :
مرحوم مصنّف نصب [ الّا تسعين ] و نظير آن را در كتاب شرح ارشاد اين گونه تقرير فرموده است ولى اين كلام خالى از مناقشه و نظر نيست زيرا اين تقرير و بيان در صورتى تمام و صحيح است كه نصب در استثناى مزبور ممتنع باشد ولى باتّفاق اهل ادب در مستثناى تام غير موجب نصب جايز است اگر چه البته در حدّ رفع نيست ولى در عين حال امر جايز و صحيحى مىباشد .
ابن هشام نحوى گويد : نصب و تلفّظ به آن لغت عربى نيكو و پسنديدهاى است و به همين نصب آيه [ ما فعلوه الّا قليلا ] در قرائت قرّاء سبعه آمده است چنانچه آيه [ و لا يلتفت منكم احد الا امرأتك ] نيز در قرائت ايشان به نصب خوانده شده است .
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 285
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٨٥